Dịch Nipah có giống với COVID-19 không?

Dù đều là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra và có khả năng lây sang người nhưng dịch Nipah và COVID-19 lại khác nhau rõ rệt về nguồn lây, mức độ lây lan cũng như tỷ lệ tử vong. Hiểu đúng sự giống và khác nhau giữa hai dịch bệnh này sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa, tránh hoang mang nhưng cũng không chủ quan.

1. Sự khác biệt giữa Nipah virus với COVID-19

Đều là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người nhưng virus Nipah và COVID-19 khác nhau rõ rệt về họ virus, nguồn lây, khả năng lây lan và tỷ lệ tử vong. Việc phân biệt hai loại virus này giúp tránh nhầm lẫn và hiểu đúng mức độ nguy cơ của từng bệnh.

Dưới đây là bảng so sánh sự khác biệt giữa virus Nipah và COVID-19:

Tiêu chí	Virus Nipah (NiV)	Virus SARS-CoV-2 (COVID-19)
Họ virus	Paramyxoviridae (chi Henipavirus)	Coronaviridae (chi Betacoronavirus)
Nguồn gốc	Lây từ động vật sang người (dơi ăn quả, lợn)	Nhiều bằng chứng liên quan đến động vật, sau đó lây mạnh trong cộng đồng
Đường lây chính	Tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh; Thực phẩm nhiễm (trái cây, nhựa cây chà là); Tiếp xúc gần người-người	Giọt bắn và khí dung qua đường hô hấp khi nói chuyện, ho và hắt hơi
Khả năng lây lan	Thấp – chủ yếu bùng phát cục bộ	Rất cao – đã gây đại dịch toàn cầu
Độc lực	Rất cao	Thấp hơn Nipah
Tỷ lệ tử vong ước tính	Khoảng 40 -75%, tùy đợt bùng phát và điều kiện y tế	Trung bình ~1% (thay đổi theo độ tuổi, bệnh nền, biến thể)
Cơ quan bị ảnh hưởng chính	Hệ thần kinh (viêm não, phù não), hô hấp	Hệ hô hấp (phổi), có thể ảnh hưởng đa cơ quan
Triệu chứng điển hình	Sốt, đau đầu, rối loạn ý thức, co giật, viêm não cấp	Sốt, ho, khó thở, mệt mỏi, mất vị giác/khứu giác
Vắc-xin và thuốc đặc hiệu	Chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu	Đã có vắc-xin và một số thuốc điều trị
Nguy cơ đại dịch	Hiện thấp, nhưng được WHO xếp vào nhóm virus ưu tiên theo dõi	Đã xảy ra đại dịch toàn cầu

2. Dịch Nipah virus và Covid 19 cái nào nguy hiểm hơn?

Nipah virus được WHO xếp vào các “mối đe dọa y tế toàn cầu” vì tỷ lệ tử vong rất cao. Virus này thường lây từ dơi ăn quả sang người hoặc qua các động vật trung gian như heo và có thể lan truyền qua tiếp xúc gần với người bệnh. Trong khi đó, COVID-19 là dịch do virus SARS-CoV-2 gây ra, lan truyền chủ yếu qua đường hô hấp rất dễ và đã trở thành đại dịch toàn cầu từ năm 2020. Hiện tại, dịch Nipah Ấn Độ chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu, trong khi với COVID-19, thế giới đã phát triển nhiều biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

Một trong những điểm khác biệt quan trọng nhất giữa dịch Nipah và COVID-19 là tỷ lệ tử vong ở người nhiễm bệnh. Theo dữ liệu từ WHO, Nipah virus có tỷ lệ tử vong rất cao, thường dao động 40% – 70% hoặc hơn, nghĩa là trong số 10 người bị nhiễm, 4-7 người có thể tử vong. Trong khi đó, COVID-19 chỉ có tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 2% – 3% trên toàn cầu trong thời kỳ chưa tiêm vaccine. Mặc dù Nipah virus với Covid 19 khác nhau về nhiều mặt, nhưng xét riêng mức độ nặng của bệnh và khả năng gây chết người, dịch Nipah rõ ràng nguy hiểm hơn COVID-19 rất nhiều. 

Một điều đặc biệt là Virus Nipah thường lây khi tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể, chất bài tiết của người bệnh hoặc khi ăn thực phẩm bị dơi nhiễm bẩn. Nó không lây lan dễ qua không khí như SARS-CoV-2 trong dịch đại dịch COVID-19. Vì thế, mặc dù Nipah rất nguy hiểm khi đã nhiễm, nhưng khả năng bùng phát thành đại dịch toàn cầu như COVID-19 hiện nay thấp hơn nếu không có những đột biến mới. 

Vì vậy, nếu xét riêng tính “nguy hiểm nhất khi đã nhiễm” thì Nipah virus nguy hiểm hơn đáng kể so với COVID-19. Tuy nhiên, nếu xét về “khả năng gây dịch lớn, rộng khắp xã hội” thì COVID-19 vẫn là một trong những đại dịch có tác động mạnh nhất trong lịch sử gần đây.

3. Làm sao để phòng ngừa đại dịch Nipah Ấn Độ?

Hiện nay, chưa có vắc-xin Nipah virus. Do đó, chủ động phòng ngừa là biện pháp quan trọng nhất để tránh nguy cơ đại dịch Nipah bùng phát.

Các biện pháp phòng bệnh bao gồm:

• Kiểm soát nguồn lây từ động vật: Vệ sinh, khử trùng thường xuyên các trang trại chăn nuôi lợn; Cách ly ngay cơ sở nghi có dịch Nipah, tiêu hủy động vật nhiễm bệnh đúng quy trình. Đồng thời hạn chế vận chuyển lợn từ vùng có dịch sang nơi khác.
• Giảm nguy cơ lây nhiễm sang người: Không ăn trái cây bị dơi cắn, không uống nhựa cây chà là tươi chưa đun sôi; Rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi ăn; Đeo găng tay, đồ bảo hộ khi tiếp xúc với động vật ốm hoặc khi giết mổ và tránh tiếp xúc với lợn nghi nhiễm dịch Nipah virus.
• Ngăn lây truyền từ người sang người: Tránh tiếp xúc gần không bảo hộ với người nghi nhiễm; Rửa tay thường xuyên sau khi chăm sóc hoặc thăm bệnh nhân; Tăng cường kiểm soát trong cơ sở y tế; Nhân viên y tế tuân thủ nghiêm các biện pháp phòng hộ tiêu chuẩn và áp dụng phòng ngừa lây qua tiếp xúc, giọt bắn; khi cần có thể phòng lây qua không khí.

Tóm lại, dịch Nipah virus với Covid 19 đều là mối đe dọa y tế nghiêm trọng do virus có độc lực cao, khả năng lây từ động vật sang người và tỷ lệ tử vong lớn. Việc hiểu đúng bản chất dịch bệnh, nhận biết sớm triệu chứng và tuân thủ các khuyến cáo phòng ngừa của cơ quan y tế là yếu tố then chốt để hạn chế nguy cơ bùng phát và lây lan trong cộng đồng. Chủ động cập nhật thông tin khoa học, không chủ quan nhưng cũng không hoang mang sẽ giúp mỗi người bảo vệ tốt hơn cho bản thân và xã hội trước đại dịch.