Vị trí chọc dịch ổ bụng để tháo dịch tràn dưới hướng dẫn siêu âm

Trong thủ thuật chọc dò dịch ổ bụng, vị trí chọc dịch ổ bụng cần được lựa chọn chính xác dựa trên giải phẫu, lượng dịch và tình trạng người bệnh nhằm tránh tổn thương tạng, mạch máu, đồng thời đảm bảo lấy được mẫu dịch có giá trị cho chẩn đoán và điều trị.

1. Cách xác định vị trí chọc dịch ổ bụng để tháo dịch tràn dưới hướng dẫn siêu âm

Việc xác định chính xác điểm chọc là yếu tố quan trọng giúp quá trình chọc dịch diễn ra hiệu quả. Dưới hướng dẫn của siêu âm, bác sĩ có thể quan sát trực tiếp cấu trúc bên trong để đưa ra quyết định thực hiện thủ thuật một cách khoa học nhất.

Điểm chọc dịch thường dùng: Điểm nối 1/3 ngoài và 2/3 trong trên đường nối rốn với gai chậu trước trên hai bên.
Điểm chọc dịch khác: Điểm trên đường giữa bụng và dưới rốn 2 cm. Cần cho bệnh nhân đi tiểu trước khi làm thủ thuật. Nếu bệnh nhân không tự đi tiểu được thì phải đặt thông tiểu.
Trong trường hợp bệnh nhân có sẹo mổ bụng nhiều lần, béo phì hoặc báng bụng khu trú, nên xác định vị trí chọc dưới hướng dẫn của siêu âm.
Vị trí nên tránh: Không chọc dò vào vùng da bị nhiễm trùng, có mạch máu lớn dưới da, có khối máu tụ.

vị trí chọc dịch ổ bụng — Việc xác định chính xác điểm chọc là yếu tố quan trọng giúp quá trình chọc tháo dịch ổ bụng diễn ra hiệu quả

2. Quy trình chọc tháo dịch ổ bụng dưới hướng dẫn siêu âm

Quy trình chọc tháo dịch ổ bụng dưới hướng dẫn siêu âm được thực hiện theo các bước rõ ràng, nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả cho người bệnh.

Chuẩn bị nhân sự và bệnh nhân

Thủ thuật cần có bác sĩ chuyên khoa trực tiếp thực hiện, phối hợp cùng bác sĩ hỗ trợ (CKI, bác sĩ nội trú hoặc sinh viên y khoa) và điều dưỡng phụ trách dụng cụ.

Trước khi tiến hành, bác sĩ cần giải thích đầy đủ cho bệnh nhân hoặc người nhà về mục đích, lợi ích cũng như nguy cơ của việc chọc tháo dịch ổ bụng, sau đó hoàn tất thủ tục ký cam kết.
Bệnh nhân được sàng lọc kỹ các chống chỉ định, hướng dẫn nằm ngửa, đầu cao hơn chân để thuận lợi cho việc xác định vị trí chọc dịch ổ bụng.

Chuẩn bị dụng cụ và thuốc

Thiết bị cần thiết bao gồm máy siêu âm tại giường để hỗ trợ định vị chính xác và máy theo dõi các chỉ số sinh tồn như nhịp tim, huyết áp, SpO₂. Trong suốt quy trình chọc dịch ổ bụng, các chỉ số này phải được theo dõi liên tục.

Dụng cụ vô khuẩn gồm bộ đặt catheter, dây dẫn lưu, kim chọc dịch ổ bụng (kim luồn mềm cỡ 16G hoặc 18G), dao mổ, bơm tiêm, găng tay, mũ, khẩu trang và săng vô khuẩn.

Thuốc sử dụng thường là Lidocain 2% để gây tê, Betadine 10% để sát khuẩn và Fentanyl 0,1 mg nhằm giảm đau khi cần.

Tiến hành chọc hút dịch ổ bụng dưới siêu âm

Bác sĩ dùng siêu âm để xác định chính xác ổ dịch và lựa chọn vị trí chọc dịch ổ bụng phù hợp. Vùng da chọc được sát khuẩn kỹ, đầu dò siêu âm được bọc bằng găng tay vô khuẩn.
Tiếp theo, gây tê tại chỗ bằng kim nhỏ (22–25G), tiêm Lidocain từng lớp từ nông đến sâu, vừa bơm vừa hút để kiểm tra đúng vị trí.
Khi chọc hút dịch ổ bụng, tay trái giữ đầu dò siêu âm, tay phải đưa kim dẫn lưu vuông góc với thành bụng dưới, tiến kim chậm rãi dưới hướng dẫn siêu âm và hút nhẹ cho đến khi dịch chảy ra sau khi qua phúc mạc.
Dịch được hút bằng bơm tiêm để lấy bệnh phẩm gửi xét nghiệm. Nếu cần dẫn lưu lâu dài, kim và dây dẫn lưu sẽ được nối vô khuẩn và cố định chắc chắn vào thành bụng người bệnh, hoàn tất chọc tháo dịch ổ bụng an toàn và đúng kỹ thuật.

3. Lưu ý trong quá trình thực hiện

Việc thực hiện đúng quy trình chọc tháo dịch ổ bụng, kiểm soát tốt nguy cơ tai biến và tuân thủ chăm sóc sau thủ thuật đóng vai trò quyết định đến hiệu quả và độ an toàn cho người bệnh. Dưới đây là các lưu ý trong quá trình thực hiện để giúp đảm bảo an toàn:

Nhận diện và phòng ngừa tai biến, biến chứng:

Chảy máu: Có thể xảy ra khi kim chọc làm tổn thương mạch máu thành bụng, đặc biệt ở người bệnh có rối loạn đông máu. Cần đánh giá đông máu trước thủ thuật và lựa chọn chọc dịch ổ bụng vị trí phù hợp.
Tổn thương tạng: Nguy cơ chọc vào ruột hoặc các tạng đặc như gan, lách sẽ tăng nếu không quan sát kỹ. Do đó, chọc dịch ổ bụng dưới hướng dẫn siêu âm giúp xác định chính xác vị trí an toàn, thường là điểm giữa đường nối rốn – gai chậu trước trên bên trái, tránh vùng tạng dính.
Nhiễm trùng: Viêm phúc mạc hoặc nhiễm trùng chân dẫn lưu có thể xuất hiện nếu không tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc vô khuẩn.
Rò rỉ dịch: Dịch ổ bụng rỉ ra ngoài qua lỗ chọc sau khi rút kim hoặc dẫn lưu.
Tắc nghẽn dẫn lưu: Dây dẫn lưu có thể bị gập hoặc tắc do fibrin trong dịch ổ bụng.

Chăm sóc và theo dõi sau thủ thuật:

Chăm sóc chân kim: Thay băng, sát khuẩn và theo dõi hằng ngày, đảm bảo vùng chọc luôn khô, sạch, không sưng đỏ hay đau.
Theo dõi tính chất dịch: Quan sát màu sắc và độ trong của dịch (dịch trong, lẫn máu, đục hoặc nghi dịch tiêu hóa) nhằm phát hiện sớm dấu hiệu chảy máu hoặc thủng ruột.
Kiểm soát lượng dịch tháo: Không nên tháo quá 1.500 ml/ngày khi chọc dịch ổ bụng dưới hướng dẫn siêu âm, vì tháo quá nhanh hoặc quá nhiều có thể gây tụt huyết áp và hội chứng mất dịch.
Lựa chọn hướng tiếp cận: Tùy theo phân bố dịch, bác sĩ quyết định chọc bên nào. Thực tế, thường ưu tiên bên trái vì đây là câu trả lời cho câu hỏi tại sao chọc dịch ổ bụng bên trái – nhằm tránh gan và manh tràng, giúp giảm nguy cơ tổn thương tạng.

Những lưu ý lâm sàng quan trọng khác:

Theo dõi Monitor: Kiểm soát mạch, huyết áp trong quá trình thực hiện và ít nhất 30 phút sau thủ thuật để kịp thời xử trí sốc phản vệ hoặc sốc giảm thể tích.
Áp dụng kỹ thuật Z-track: Kéo lệch da khi đưa kim vào để sau khi rút kim, đường hầm chọc tự đóng, hạn chế rò dịch kéo dài.
Bù Albumin: Với các trường hợp tháo dịch lượng lớn trên 5 lít, cần cân nhắc truyền Albumin nhằm phòng ngừa rối loạn huyết động sau thủ thuật.
Ghi chép hồ sơ: Ghi đầy đủ thời gian thực hiện, chọc dịch ổ bụng vị trí, lượng dịch tháo ra, đặc điểm dịch và phản ứng của người bệnh để thuận tiện cho theo dõi và đánh giá về sau.

Tóm lại, có thể thấy rằng việc xác định đúng vị trí chọc dịch ổ bụng giữ vai trò then chốt trong đảm bảo an toàn và hiệu quả của thủ thuật. Thực hiện đúng kỹ thuật không chỉ giúp lấy được dịch cần thiết cho chẩn đoán và điều trị, mà còn hạn chế tối đa các biến chứng không mong muốn cho người bệnh. Người bệnh nên được thăm khám kỹ và thực hiện thủ thuật tại cơ sở y tế uy tín, dưới sự theo dõi của nhân viên y tế có chuyên môn.