Vì sao dễ bị trầm cảm khi mang bầu?

Mang thai là một hành trình nhiều ý nghĩa nhưng cũng đi kèm không ít thay đổi về thể chất và tinh thần. Bên cạnh niềm vui chờ đón em bé, nhiều phụ nữ phải đối mặt với áp lực, lo lắng và những biến động cảm xúc trong suốt thai kỳ. Đây là lý do khiến một số mẹ bầu có nguy cơ mắc trầm cảm. Vậy vì sao dễ bị trầm cảm khi mang bầu? Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp mẹ bầu nhận biết sớm, chủ động phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.

1. Vì sao dễ bị trầm cảm khi mang bầu? Nguyên nhân là gì?

Trầm cảm khi mang bầu (hay trầm cảm trước sinh) là một tình trạng rất phổ biến, hệ quả từ sự kết hợp phức tạp giữa các yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội. Theo Mayoclinic, khoảng 14 đến 23% phụ nữ sẽ phải đối mặt với các triệu chứng trầm cảm trong suốt thai kỳ. Khoảng 1/4 phụ nữ từng bị trầm cảm vào một thời điểm nào đó trong đời. Khoảng 1/7 phụ nữ được điều trị trầm cảm trong vòng một năm trước và một năm sau khi sinh.

Những nguyên nhân trầm cảm khi mang thai cốt lõi dẫn đến tình trạng này bao gồm:

Rối loạn nội tiết tố: Sự thay đổi đột ngột của nồng độ estrogen và progesterone ảnh hưởng trực tiếp đến các chất dẫn truyền thần kinh trong não – cơ quan chịu trách nhiệm điều hòa tâm trạng và cảm xúc.
Áp lực về thể chất: Những triệu chứng thai nghén dữ dội, cảm giác mệt mỏi kéo dài và tình trạng mất ngủ nghiêm trọng dễ khiến thai phụ rơi vào trạng thái kiệt sức cả về thể xác lẫn tinh thần.
Biến động tâm lý và cuộc sống: Đứng trước bước ngoặt làm mẹ, thai phụ thường phải đối mặt với những nỗi lo lớn về sức khỏe của thai nhi, áp lực tài chính và trách nhiệm nuôi dạy con cái, dễ dẫn đến tâm lý lo âu quá độ.
Thiếu hụt chỗ dựa tinh thần: Cảm giác cô độc, thiếu sự quan tâm và đồng hành từ bạn đời, gia đình hoặc người thân là một trong những yếu tố hàng đầu làm gia tăng nguy cơ trầm cảm.

2. Biểu hiện của trầm cảm khi mang bầu

Các triệu chứng trầm cảm khi mang bầu thường dễ bị nhầm lẫn với những thay đổi cảm xúc bình thường trong thai kỳ. Tuy nhiên, nếu các biểu hiện dưới đây kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, mẹ bầu nên đi khám để được đánh giá:

Thường xuyên buồn bã, chán nản hoặc dễ bật khóc.
Lo lắng quá mức về sức khỏe của em bé hoặc thai kỳ.
Dễ cáu gắt, nóng giận hơn bình thường.
Ăn quá ít hoặc ăn nhiều hơn bình thường, dẫn đến thay đổi cân nặng.
Luôn cảm thấy tự ti, nghĩ rằng mình sẽ không trở thành một người mẹ tốt.
Không còn hứng thú hoặc ít quan tâm đến việc mang thai.
Thường xuyên cảm thấy tội lỗi, tuyệt vọng hoặc tự trách bản thân.
Khó tập trung, khó đưa ra quyết định.
Không muốn đi khám thai định kỳ hoặc không tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.
Thiếu sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè hoặc nhân viên y tế.
Hút thuốc, uống rượu hoặc sử dụng các chất kích thích.
Tăng cân không đạt yêu cầu do ăn uống kém hoặc không được bổ sung đầy đủ dinh dưỡng.

Nghiên cứu cho thấy những biểu hiện của trầm cảm khi mang bầu có thể dễ xảy ra hơn trong ba tháng đầu và ba tháng cuối thai kỳ.

3. Bà bầu bị trầm cảm phải làm sao?

Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ khuyến cáo các chuyên gia chăm sóc sức khỏe nên kiểm tra chứng trầm cảm và lo âu ít nhất một lần trong suốt thai kỳ. Việc kiểm tra, hay còn gọi là sàng lọc, thường được thực hiện trong lần khám thai đầu tiên và một lần nữa vào gần hoặc trong ba tháng cuối thai kỳ.

Hãy báo cho chuyên gia chăm sóc sức khỏe của bạn nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào sau đây kéo dài hai tuần trở lên:

Tâm trạng buồn bã hầu hết cả ngày, gần như mỗi ngày.
Mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích hoặc với công việc.
Cảm giác tội lỗi, tuyệt vọng hoặc vô giá trị.
Khó ngủ hoặc ngủ nhiều hơn bình thường.
Tăng cân kém do ăn không đủ hoặc không nhận đủ chất dinh dưỡng, hoặc ăn nhiều hơn bình thường dẫn đến tăng cân quá mức.
Mệt mỏi hoặc thiếu năng lượng.
Khó tập trung hoặc đưa ra quyết định.
Bồn chồn.
Nếu có ý nghĩ tự tử hoặc tự gây thương tích, hãy gọi ngay 115 hoặc đến bệnh viện gần nhất.

Vậy bà bầu bị trầm cảm phải làm sao? Điều trị trầm cảm trong thai kỳ là vô cùng quan trọng, vì nếu không được điều trị, các triệu chứng có thể dẫn đến các biến chứng như suy dinh dưỡng, sinh non hoặc các vấn đề sau sinh. Phương pháp điều trị an toàn và hiệu quả bao gồm liệu pháp tâm lý, thuốc men và điều chỉnh lối sống:

Chia sẻ với bác sĩ: Thảo luận cởi mở với bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia để được đánh giá và lên kế hoạch điều trị cá nhân hóa.
Liệu pháp tâm lý: Ưu tiên lựa chọn tư vấn tâm lý, đặc biệt là liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) như một phương pháp điều trị ban đầu hiệu quả.
Cân nhắc dùng thuốc: Có thể sử dụng một số loại thuốc chống trầm cảm an toàn (như SSRI) dưới sự cân nhắc kỹ lưỡng của bác sĩ giữa lợi ích và rủi ro.
Tìm kiếm hỗ trợ: Dựa vào người thân, gia đình, bạn bè hoặc tham gia các nhóm hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho bà bầu.
Chăm sóc bản thân: Ăn ngủ điều độ, tập thể dục nhẹ nhàng, giảm căng thẳng và tuyệt đối tránh rượu, thuốc lá, caffeine.

Trầm cảm khi mang bầu là vấn đề mà mẹ bầu và gia đình cần quan tâm, bởi bệnh có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi nếu không được phát hiện sớm. Việc hiểu rõ các yếu tố nguy cơ, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc người thân sẽ giúp mẹ bầu vượt qua giai đoạn khó khăn này. Nếu cảm giác buồn bã, lo âu hoặc mất hứng thú kéo dài trên 2 tuần và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.