Các yếu tố nguy cơ tiền sản giật điển hình

Tiền sản giật là bệnh lý có thể gặp trong thai kỳ, thường liên quan đến tình trạng tăng huyết áp kèm theo đạm trong nước tiểu. Việc nhận diện sớm yếu tố nguy cơ tiền sản giật giúp thai phụ chủ động theo dõi sức khỏe, từ đó xây dựng kế hoạch chăm sóc và quản lý thai kỳ an toàn, nhẹ nhàng hơn.

1. Tiền sản giật là gì và vì sao cần đánh giá nguy cơ?

Tiền sản giật là tình trạng xảy ra khi mang thai, thường được chẩn đoán hoặc phát hiện từ tuần thai thứ 20 trở đi. Bệnh lý này xuất phát từ sự bất thường trong quá trình xâm nhập của niêm bào nuôi vào động mạch xoắn tại bánh nhau, gây tăng trở kháng mạch máu và dẫn đến tăng huyết áp.

Bất cứ thai phụ nào cũng có khả năng gặp phải tình trạng này. Do đó, đánh giá nguy cơ ngay từ giai đoạn sớm giúp phân loại thai phụ vào nhóm cần theo dõi đặc biệt, từ đó áp dụng các biện pháp dự phòng để giảm thiểu biến chứng nặng

2. Các yếu tố nguy cơ tiền sản giật thường gặp là gì?

Nguy cơ mắc bệnh lý này ở mỗi phụ nữ là khác nhau. Dưới đây là những yếu tố làm tăng nguy cơ tiền sản giật khi mang thai, được tổng hợp từ các nghiên cứu công bố trên website Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH).

2.1. Nhóm yếu tố liên quan đến đặc điểm cá nhân và thói quen sinh hoạt

Tuổi tác: Thai phụ lớn tuổi (trên 40 tuổi) có nguy cơ cao hơn.
Cân nặng: Phụ nữ bị béo phì (BMI ≥ 30) hoặc tăng cân quá mức trong thai kỳ có mối liên hệ rõ rệt với tiền sản giật.
Tiền sử gia đình: Nếu mẹ hoặc chị em gái ruột từng bị tiền sản giật, nguy cơ của thai phụ cũng sẽ tăng lên.

2.2. Những yếu tố liên quan trực tiếp đến thai kỳ

Mang thai lần đầu: Phụ nữ mang thai con so thường có nguy cơ cao hơn so với con rạ.
Đa thai: Mang song thai hoặc tam thai làm tăng gánh nặng lên cơ thể và tăng khả năng mắc bệnh.
Khoảng cách sinh: Khoảng cách giữa các lần mang thai quá xa (trên 10 năm) cũng có thể là một yếu tố nguy cơ.

3. Nhóm tiền sản giật nguy cơ cao cần theo dõi sát

Một số thai phụ được xếp vào nhóm tiền sản giật nguy cơ cao nếu sở hữu các yếu tố tiền sử bệnh lý đặc biệt mạnh. Những trường hợp này cần sự giám sát chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa:

Tiền sử tiền sản giật: Thai phụ từng bị tiền sản giật ở lần sinh trước có nguy cơ tái phát cao gấp 7 lần trong lần mang thai sau.
Bệnh lý nền mãn tính: Những người đang điều trị hoặc có tiền sử tăng huyết áp mãn tính, bệnh thận, hoặc đái tháo đường (tuýp 1 hoặc tuýp 2) trước khi mang thai.
Bệnh tự miễn: Các bệnh lý như lupus ban đỏ hệ thống hoặc hội chứng kháng phospholipid được xác định là yếu tố nguy cơ mức độ trung bình đến cao.
Tiền sử sản khoa nặng nề: Từng bị thai lưu trong những lần mang thai trước.

4. Hậu quả khi không kiểm soát yếu tố nguy cơ tiền sản giật

Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, các yếu tố nguy cơ tiền sản giật có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm đe dọa tính mạng của cả mẹ và bé:

Sản giật: Đây là biến chứng thường gặp nhất, biểu hiện bằng các cơn co giật, có thể dẫn đến hôn mê.
Tổn thương đa cơ quan: Bao gồm phù phổi cấp (tràn nước trong phổi), suy thận, và tổn thương gan (căng bao gan, vỡ gan).
Biến chứng thần kinh: Mạch máu nhỏ bị vỡ có thể gây xuất huyết não hoặc phù não.
Ảnh hưởng đến thai nhi: Gây suy thai, sinh non hoặc thậm chí tử vong chu sinh.

5. Cách giảm nguy cơ tiền sản giật hiệu quả

Mặc dù không có phương án phòng ngừa tuyệt đối, thai phụ hoàn toàn có thể giảm nguy cơ tiền sản giật và các biến chứng của nó bằng cách tuân thủ các hướng dẫn y khoa:

Sàng lọc sớm: Thực hiện các xét nghiệm sinh hóa (như PLGF) và đo huyết áp động mạch trung bình để phân nhóm nguy cơ ngay từ quý 1 thai kỳ.
Sử dụng Aspirin liều thấp: Đối với nhóm nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định dùng Aspirin liều thấp từ tuần 12 – 16 kéo dài đến khi thai đủ lớn (khoảng 34 tuần hoặc hơn tùy phác đồ).
Kiểm soát bệnh lý nền: Điều chỉnh huyết áp, đường huyết và cân nặng ổn định trước và trong khi mang thai.
Khám thai định kỳ: Theo dõi sát sao các dấu hiệu như phù nề, tăng huyết áp để xử trí kịp thời.

Việc hiểu rõ các yếu tố nguy cơ tiền sản giật điển hình giúp mẹ bầu chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe thai kỳ và thực hiện sàng lọc đúng thời điểm. Khi được phát hiện sớm và quản lý phù hợp, tiền sản giật hoàn toàn có thể được kiểm soát hiệu quả, góp phần giúp mẹ an tâm dưỡng thai và hướng tới một thai kỳ an toàn, khỏe mạnh.