Ốm khi mang thai: Các bệnh thường gặp và cách xử trí an toàn

Ốm khi mang thai là nỗi lo của các mẹ bầu, bởi không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ mà còn tiềm ẩn nguy cơ cho thai nhi nếu không được xử trí đúng cách. Từ cảm cúm, sốt, đau đầu đến các bệnh lý về đường tiêu hóa hay nhiễm trùng đường tiết niệu đều có thể gặp phải trong thai kỳ, đòi hỏi sự nhận biết sớm và phương pháp can thiệp an toàn. Bài viết này sẽ giúp các mẹ bầu nhận diện những bệnh thường gặp và hướng dẫn cách xử trí khoa học để bảo vệ sức khỏe cho cả hai mẹ con.

1. Vì sao phụ nữ dễ bị ốm khi mang thai?

Khi bắt đầu mang thai, hệ miễn dịch của người phụ nữ sẽ tự động thay đổi và hoạt động yếu hơn so với bình thường. Sự ức chế miễn dịch tự nhiên này là một cơ chế thông minh của cơ thể nhằm ngăn chặn việc hệ miễn dịch nhận diện thai nhi như một “vật thể lạ” và đào thải em bé ra ngoài.

Bên cạnh đó, những thay đổi lớn về nội tiết tố (hormone), sự gia tăng lưu lượng máu và việc các cơ quan như phổi, tim phải làm việc vất vả hơn để nuôi dưỡng thai nhi khiến sức chịu đựng của người mẹ giảm sút. Chính vì hàng rào bảo vệ tự nhiên bị suy yếu, khi bà bầu bị ốm, các triệu chứng thường kéo dài và nặng nề hơn so với người bình thường.

2. Những bệnh lý nhiễm trùng thường gặp khi mang thai gồm những gì?

Trong thời gian bầu bí, chị em rất dễ mắc phải các bệnh lý do vi khuẩn hoặc virus tấn công. Dưới đây là những nhóm bệnh thường gặp nhất:

Cảm cúm và cảm lạnh thông thường: Bị cảm cúm khi mang thai thường có biểu hiện rầm rộ hơn như sốt cao, đau nhức cơ bắp, ho và nghẹt mũi. Do hệ miễn dịch suy giảm, cảm cúm dễ biến chứng thành viêm phổi nếu không được chăm sóc tốt.
Sốt xuất huyết và sốt virus: Tình trạng bà bầu bị sốt xuất huyết rất nguy hiểm vì có thể gây giảm tiểu cầu, tăng nguy cơ chảy máu, sinh non hoặc thai lưu. Tương tự, nếu bà bầu bị nhiễm virus gây sốt thông thường, việc mất nước và thân nhiệt tăng cao cũng làm ảnh hưởng đến môi trường sống của thai nhi trong bụng.
Nhiễm Rubella, CMV và Toxoplasma: Đây là nhóm bệnh nhiễm trùng cực kỳ nguy hiểm. Việc nhiễm rubella khi mang thai, đặc biệt là trong những tháng đầu, có tỷ lệ rất cao gây ra hội chứng Rubella bẩm sinh (gây điếc, mù lòa, dị tật tim cho em bé). Cytomegalovirus (CMV) và ký sinh trùng Toxoplasma (thường lây qua phân mèo hoặc thịt sống) cũng gây tổn thương nào và phát triển chậm ở trẻ.
Nhiễm trùng đường tiết niệu và viêm đường hô hấp: Bệnh nhiễm khuẩn đường tiết niệu khi mang thai rất phổ biến do thai nhi lớn lên chèn ép vào bàng quang, gây ứ đọng nước tiểu. Biểu hiện thường là tiểu buốt, tiểu rắt, đau vùng bụng dưới. Nếu để viêm nhiễm đi ngược lên thận, mẹ bầu có nguy cơ sinh non rất cao.

*Nhiễm trùng tiểu thường gặp trong thai kỳ.*

3. Mẹ bầu bị ốm trong 3 tháng đầu có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Ba tháng đầu tiên (tam cá nguyệt thứ nhất) là giai đoạn vàng để em bé hình thành các cơ quan quan trọng nhất của cơ thể như hệ thần kinh, tim, tủy sống và các chi. Do đó, nếu mẹ bị ốm khi mang thai 3 tháng đầu, đặc biệt là các bệnh gây sốt cao trên 39°C hoặc nhiễm các loại virus nguy hiểm như Rubella, Zika, nguy cơ ảnh hưởng đến em bé là rất lớn.

Sốt cao trong giai đoạn này có thể cản trở quá trình phân chia tế bào, làm tăng rủi ro khuyết tật ống thần kinh ở trẻ. Việc thăm khám và sàng lọc sớm là vô cùng cần thiết để phòng ngừa dị tật thai nhi do mẹ bị ốm, giúp gia đình có những can thiệp y tế kịp thời.

4. Cách xử trí và chăm sóc an toàn khi mẹ bầu bị ốm tại nhà là gì?

Rất nhiều chị em băn khoăn không biết có bầu bị ốm phải làm sao để vừa nhanh khỏi bệnh lại vừa không hại đến con. Dưới đây là những nguyên tắc chăm sóc tại nhà:

Hạ thân nhiệt an toàn: Khi mẹ bầu bị sốt, ưu tiên hàng đầu là kiểm soát nhiệt độ cơ thể. Một cách hạ sốt an toàn cho bà bầu là mặc quần áo thoáng mát, chườm khăn ấm vào các vùng có mạch máu lớn như trán, nách, bẹn. Tuyệt đối không dùng nước lạnh hoặc cồn để lau người vì có thể gây co mạch, giảm tưới máu đến nhau thai.
Chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi: Nghỉ ngơi hoàn toàn trên giường giúp cơ thể tập trung năng lượng chống lại bệnh tật. Mẹ bầu cần uống nhiều nước (nước lọc, nước hoa quả, Oresol nếu tiêu chảy) để bù lại lượng nước đã mất. Ăn các thức ăn lỏng, dễ tiêu như cháo gà, súp và bổ sung thực phẩm giàu vitamin C (cam, bưởi, ổi) là cách tuyệt vời giúp tăng sức đề kháng cho bà bầu.

5. Mẹ bầu cần lưu ý gì về việc dùng thuốc khi bị ốm?

Khi bị bệnh, tâm lý chung là muốn uống thuốc cho nhanh khỏi. Tuy nhiên, việc tìm hiểu mẹ bầu bị cảm uống thuốc gì bắt buộc phải thông qua sự tư vấn trực tiếp của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý ra hiệu thuốc mua.

5.1. Ốm khi mang thai tuyệt đối không tự ý dùng thuốc

Việc dùng sai thuốc có thể gây sảy thai hoặc dị tật bẩm sinh. Chỉ được phép sử dụng những loại thuốc an toàn cho phụ nữ mang thai đã được bác sĩ sản khoa thẩm định. Ví dụ, Paracetamol thường được coi là an toàn để hạ sốt giảm đau trong thai kỳ nếu dùng đúng liều lượng, trong khi Ibuprofen hay Aspirin có thể gây hại cho tim và thận của thai nhi, đặc biệt trong 3 tháng cuối.

5.2. Thận trọng với thuốc kháng sinh

Thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn, không diệt được virus (như cảm cúm). Kể cả khi bị nhiễm khuẩn, việc kê đơn kháng sinh cho bà bầu phải được bác sĩ lựa chọn nhóm thuốc an toàn (như nhóm Penicillin, Cephalosporin) và tuyệt đối chống chỉ định với các nhóm gây hại cho xương và răng của trẻ (như Tetracyclin).

*Thận trọng khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào trong thai kỳ.*

6. Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm nào cần đến bệnh viện khám ngay?

Đôi khi, tình trạng mang thai bị ốm có thể chuyển biến xấu rất nhanh. Gia đình cần đưa thai phụ đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện một trong những dấu hiệu nguy hiểm khi mang thai bị bệnh sau đây:

Sốt cao liên tục trên 39°C không hạ sau khi đã dùng thuốc hạ sốt và chườm ấm.
Khó thở, thở dốc, đau tức ngực hoặc ho ra máu.
Nôn mửa quá nhiều, không thể ăn uống dẫn đến kiệt sức, tiểu ít hoặc nước tiểu có màu vàng sậm.
Đau bụng dữ dội, xuất huyết âm đạo bất thường hoặc rỉ ối.
Thai nhi cử động ít hơn hẳn so với bình thường (giảm thai máy).
Hãy luôn kết hợp việc khám thai khi bị ốm định kỳ để bác sĩ siêu âm đánh giá lượng nước ối và tình trạng sức khỏe của em bé.

7. Làm thế nào để chủ động phòng ngừa ốm và nhiễm bệnh trong thai kỳ?

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Để giảm thiểu rủi ro ốm khi mang thai, chị em cần chủ động xây dựng một lớp rào chắn bảo vệ vững chắc cho cả mẹ và bé:

Tiêm chủng đầy đủ: Cách tốt nhất và hiệu quả nhất là tiêm phòng vắc xin trước và trong thai kỳ. Trước khi mang thai, phụ nữ nên tiêm ngừa Sởi – Quai bị – Rubella, Thủy đậu. Trong khi mang thai, vắc xin cúm mùa và ho gà (uốn ván – bạch hầu – ho gà) được khuyến cáo tiêm để bảo vệ mẹ và truyền kháng thể cho con.
Giữ gìn vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Tránh tiếp xúc với những người đang mắc bệnh truyền nhiễm.
An toàn thực phẩm: Ăn chín, uống sôi. Tuyệt đối không ăn thịt sống, gỏi cá, hoặc sữa chưa tiệt trùng để tránh nhiễm các loại vi khuẩn và ký sinh trùng đường ruột nguy hiểm.

Hiểu rõ các bệnh thường gặp và cách xử trí an toàn sẽ giúp mẹ bầu bớt lo lắng và tự tin hơn khi đối mặt với những cơn ốm khi mang thai. Điều quan trọng nhất là không tự ý dùng thuốc mà luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho thai nhi. Hãy nhớ rằng, ốm khi mang thai là điều khó tránh khỏi, nhưng với kiến thức đúng đắn và sự đồng hành của y tế, mẹ bầu hoàn toàn có thể vượt qua một cách nhẹ nhàng và khỏe mạnh.