Áp xe răng là gì? Các vị trí áp xe răng thường gặp
Đau răng kèm sưng nướu, có mủ hoặc sốt nhẹ là những biểu hiện không nên xem nhẹ. Trong nhiều trường hợp, đây là dấu hiệu của một ổ nhiễm trùng đã khu trú quanh răng, thường được gọi là áp xe răng. Hiểu đúng áp xe răng là gì giúp người bệnh tránh nhầm lẫn với đau răng thông thường và chủ động thăm khám kịp thời, từ đó hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm cho vùng hàm mặt và sức khỏe toàn thân.
1. Định nghĩa và nguyên nhân áp xe răng
1.1. Áp xe răng là gì – Bản chất y khoa của áp xe răng
Trong nha khoa, áp xe răng được hiểu là tình trạng nhiễm trùng có mủ xảy ra tại răng hoặc các mô nâng đỡ xung quanh răng. Ổ mủ này hình thành khi vi khuẩn phát triển mạnh, vượt qua khả năng kiểm soát tự nhiên của cơ thể và gây phản ứng viêm khu trú.
Các tài liệu nha khoa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp áp xe răng vào nhóm nhiễm trùng vùng miệng – hàm mặt, có khả năng lan rộng nếu không được xử trí đúng cách. Cách tiếp cận này cũng tương đồng với hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc răng miệng cộng đồng do Bộ Y tế Việt Nam ban hành, trong đó nhấn mạnh rằng nhiễm trùng răng không chỉ dừng lại ở khoang miệng nếu điều trị muộn.
Ở góc độ lâm sàng, nhiều bác sĩ coi áp xe răng là “giai đoạn nặng” của các bệnh lý răng miệng phổ biến, đặc biệt là sâu răng và viêm nha chu kéo dài.
1.2. Nguyên nhân hình thành áp xe răng
Sự xuất hiện của ổ áp xe thường không diễn ra đột ngột mà là kết quả của một quá trình vi khuẩn xâm nhập và tích tụ. Các hướng dẫn chăm sóc răng miệng của hệ thống y tế công cộng Anh (NHS) chỉ ra rằng sâu răng không được điều trị triệt để là nguyên nhân hàng đầu, khi vi khuẩn đi sâu vào tủy và lan xuống vùng quanh chân răng. Bên cạnh đó, bệnh nha chu mạn tính khiến nướu tụt, hình thành túi nha chu sâu cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
Trong các báo cáo dịch tễ học răng miệng, WHO ghi nhận nguy cơ áp xe tăng cao ở những người vệ sinh răng miệng kém, hút thuốc lá hoặc có bệnh nền làm suy giảm miễn dịch.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế cũng lưu ý rằng việc tự ý dùng thuốc giảm đau, kháng sinh khi đau răng có thể làm triệu chứng tạm lắng xuống nhưng không loại bỏ ổ nhiễm trùng, từ đó khiến áp xe âm thầm hình thành.
2. Các vị trí áp xe răng thường gặp
2.1. Áp xe quanh chóp răng
Trong thực hành nha khoa, áp xe quanh chóp là dạng thường gặp nhất. Tình trạng này xảy ra khi tủy răng bị viêm hoặc hoại tử, vi khuẩn theo ống tủy lan xuống vùng chóp chân răng và tạo thành ổ mủ trong xương hàm.
Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA) mô tả áp xe quanh chóp là nguyên nhân gây đau nhức dữ dội, đau tăng khi nhai hoặc cắn. Một số tài liệu hướng dẫn điều trị răng miệng tại Việt Nam cũng đề cập rằng nếu ổ áp xe tồn tại kéo dài, xương ổ răng có thể bị tiêu dần, làm giảm khả năng giữ răng.
2.2. Áp xe quanh chân răng có ổ là gì?
Áp xe quanh chân răng là cách gọi tình trạng ổ mủ hình thành dọc theo chân răng, thường liên quan đến viêm nha chu.
Các hướng dẫn lâm sàng của NHS cho thấy loại áp xe này bắt nguồn từ túi nha chu bị nhiễm khuẩn, nơi vi khuẩn và mủ tích tụ quanh chân răng. Dạng áp xe này thường gắn liền với tình trạng cao răng nhiều và viêm lợi kéo dài, do đó dễ tái diễn nếu không kiểm soát tốt mảng bám.
2.3. Áp xe quanh răng ở mô mềm
Ngoài răng và xương ổ răng, nhiễm trùng còn có thể lan sang mô mềm như nướu, má trong hoặc sàn miệng, hình thành áp xe mô mềm.
3. Dấu hiệu áp xe răng
3.1. Dấu hiệu giúp nhận biết áp xe răng là gì
Trên lâm sàng, việc nhận diện sớm áp xe răng là bệnh gì thường dựa vào các triệu chứng khá điển hình.
Người bệnh có thể cảm thấy đau răng dữ dội, đau liên tục hoặc đau theo nhịp mạch, kèm theo sưng, đỏ vùng nướu quanh răng tổn thương. Một số tài liệu giáo dục sức khỏe của WHO mô tả hiện tượng mụn mủ ở nướu, khi vỡ ra có mùi hôi khó chịu, là dấu hiệu cho thấy ổ áp xe đã thông ra ngoài. Tại Việt Nam, các khuyến cáo của Bộ Y tế cũng đề cập đến tình trạng hơi thở hôi kéo dài, cảm giác răng trồi cao hơn bình thường hoặc đau lan lên tai, thái dương như những biểu hiện không nên bỏ qua.
3.2. Khi nào cần đi khám nha sĩ ngay?
Các chuyên gia của CDC nhấn mạnh rằng người bệnh cần đến cơ sở nha khoa ngay khi xuất hiện sốt, sưng lan nhanh vùng mặt hoặc cổ, đau dữ dội không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường. Đây là những dấu hiệu cho thấy nhiễm trùng có nguy cơ lan rộng ra ngoài vùng răng.
Ở Việt Nam, Bộ Y tế cũng đưa ra cảnh báo tương tự trong các tài liệu hướng dẫn chăm sóc sức khỏe răng miệng cộng đồng, cho rằng trì hoãn điều trị áp xe răng có thể dẫn đến viêm xương hàm, viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng huyết.
Áp xe răng là tình trạng nhiễm trùng cần được can thiệp y tế. Các tổ chức y tế quốc tế và cơ quan quản lý y tế trong nước đều thống nhất rằng điều trị sớm là yếu tố quyết định giúp hạn chế biến chứng và bảo tồn răng. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ áp xe răng, người bệnh không nên tự điều trị tại nhà hoặc chờ đỡ đau. Thăm khám sớm tại các cơ sở y tế uy tín như TCI, sẽ giúp xác định chính xác tình trạng nhiễm trùng và xây dựng phác đồ điều trị an toàn, hiệu quả ngay từ đầu.
