Vì sao cường giáp làm tăng sinh mạch máu?

Cường giáp không chỉ khiến cơ thể rơi vào trạng thái “tăng tốc” mà còn gây ra nhiều biến đổi phức tạp bên trong, trong đó cường giáp làm tăng sinh mạch máu là một cơ chế quan trọng nhưng thường bị bỏ qua. Sự gia tăng bất thường của hệ mạch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tim mạch, tuyến giáp và nhiều cơ quan khác, góp phần làm bệnh tiến triển nặng hơn nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.

1. Cường giáp là gì? Tăng sinh mạch máu là gì?

Cường giáp là tình trạng tuyến giáp hoạt động quá mức, dẫn đến việc sản xuất và giải phóng hormone tuyến giáp nhiều hơn bình thường. Do hormone tuyến giáp tác động lên hầu hết các cơ quan trong cơ thể, người bệnh có thể xuất hiện nhiều rối loạn, trong đó hệ tim mạch thường bị ảnh hưởng rõ rệt nhất.

Tăng sinh mạch máu là quá trình hình thành thêm các mạch máu mới, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển, gia tăng kích thước và số lượng tế bào. Cơ chế này không chỉ cần thiết cho các mô bình thường mà còn đặc biệt có ý nghĩa trong bệnh lý ác tính, bởi hệ mạch mới hình thành giúp nuôi dưỡng khối u, tạo điều kiện cho tế bào ung thư phát triển và lan rộng (di căn) đến những cơ quan khác.

2. Cơ chế cường giáp gây tăng sinh mạch máu

Cơ chế cường giáp làm tăng sinh mạch máu có thể hiểu đơn giản là hệ quả của việc tuyến giáp hoạt động quá mức trong thời gian dài. Khi mắc cường giáp, nồng độ hormone T3 và T4 tăng cao khiến quá trình chuyển hóa diễn ra mạnh mẽ, làm nhu cầu oxy và chất dinh dưỡng của mô giáp tăng lên rõ rệt. Để đáp ứng nhu cầu này, cơ thể sẽ thúc đẩy hình thành thêm các mạch máu mới, dẫn đến hiện tượng cường giáp tăng sinh mạch máu và làm lượng máu đổ về tuyến giáp nhiều hơn bình thường.

Trong bệnh Graves – nguyên nhân phổ biến nhất của cường giáp – các tự kháng thể kích thích thụ thể TSH trên tế bào nang giáp liên tục. Sự kích thích kéo dài này không chỉ làm tăng sản xuất hormone mà còn gây tăng sinh tế bào tuyến giáp, đồng thời kích hoạt quá trình tân tạo mạch máu để nuôi dưỡng mô giáp phì đại. Vì vậy, tuyến giáp tăng sinh mạch máu là một đặc điểm thường gặp ở người bệnh Graves, thậm chí trong một số trường hợp có thể thấy u tuyến giáp tăng sinh mạch máu rõ rệt trên siêu âm Doppler.

Ngoài ra, khi hormone tuyến giáp ở mức cao, tế bào tuyến giáp phải hoạt động với cường độ lớn, làm tăng chuyển hóa và trao đổi chất toàn thân. Điều này kích thích cơ thể tiết ra các yếu tố tăng trưởng mạch máu, khiến tuyến giáp bị tăng sinh mạch máu ngày càng rõ hơn. Ở một số thể cường giáp kèm viêm, tình trạng viêm phá hủy nang giáp còn làm tăng tưới máu tạm thời tại vùng tổn thương, góp phần làm hệ mạch tại tuyến giáp phát triển mạnh hơn.

Bên cạnh tác động tại chỗ, cường giáp còn ảnh hưởng đến tim mạch toàn thân như tăng nhịp tim và cung lượng tim, giảm sức cản mạch ngoại vi. Những thay đổi này buộc hệ mạch phải thích nghi thông qua giãn mạch và tăng sinh thêm mạch máu, từ đó càng làm rõ hơn hiện tượng cường giáp làm tăng sinh mạch máu.

3. Tăng sinh mạch máu trong cường giáp biểu hiện như thế nào?

Khi tuyến giáp tăng sinh mạch máu, người bệnh có thể nhận thấy nhiều dấu hiệu lâm sàng khá điển hình.

Trước hết, vùng cổ có thể to lên hoặc xuất hiện cảm giác căng tức. Điều này xảy ra khi tuyến giáp bị tăng sinh mạch máu, khiến người bệnh cảm thấy khó chịu, vướng khi nuốt hoặc nói chuyện. Ở những người mắc Basedow hay cường giáp tăng sinh mạch máu, tim thường đập nhanh, hồi hộp, kèm theo cảm giác lo lắng, bồn chồn do hormon tuyến giáp được sản xuất quá nhiều.

Rối loạn chuyển hoá là biểu hiện thường gặp, khiến người bệnh sụt cân nhanh dù ăn uống đầy đủ. Hoạt động quá mức của tuyến giáp cũng ảnh hưởng đến hệ thần kinh – cơ, gây run tay chân, mệt mỏi, yếu cơ. Đồng thời, sự kích thích thần kinh kéo dài làm người bệnh khó ngủ hoặc mất ngủ dai dẳng.

Ngoài ra, người bệnh thường ra nhiều mồ hôi, da ẩm và nóng – dấu hiệu cho thấy tuyến giáp đang hoạt động quá mạnh. Riêng ở bệnh Basedow, còn có thể gặp các biểu hiện đặc trưng ở mắt như lồi mắt, khô rát hoặc nhìn mờ.

Trên siêu âm Doppler, u tuyến giáp tăng sinh mạch máu thường được nhận biết qua hình ảnh tăng nhiều tín hiệu màu đỏ và xanh trong nhu mô hoặc xung quanh nhân giáp. Đây là dấu hiệu cảnh báo cần được theo dõi chặt chẽ, đặc biệt khi nhân giáp có bờ không đều, kích thước lớn hoặc tăng nhanh. Bên cạnh đó, xét nghiệm chức năng tuyến giáp thường cho thấy TSH giảm, trong khi FT3 và FT4 tăng cao – phù hợp với tình trạng cường giáp.

4. Phân biệt tăng sinh mạch máu do cường giáp và u ác tuyến giáp

Dưới đây là bảng phân biệt tăng sinh mạch máu do cường giáp và u ác tuyến giáp:

5. Các bệnh lý cường giáp thường gây tăng sinh mạch máu rõ

Một số bệnh lý cường giáp có thể gây tăng sinh mạch máu tuyến giáp với mức độ khác nhau, trong đó thường gặp nhất là các tình trạng sau:

• Bệnh Basedow: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây tăng sinh mạch máu lan tỏa ở tuyến giáp. Trên siêu âm Doppler, tuyến giáp thường to gấp 2–3 lần so với bình thường, cấu trúc hồi âm không đồng nhất và có các vùng giảm âm. Hình ảnh Doppler màu cho thấy sự tăng sinh mạch rõ rệt, kèm theo tăng tốc độ dòng chảy cả thì tâm thu lẫn tâm trương và tăng chỉ số trở kháng.
• Viêm giáp Hashimoto: Siêu âm ghi nhận tổn thương lan tỏa toàn bộ tuyến giáp. Nhu mô tuyến thường giảm âm tương đối đồng nhất, xen kẽ các dải hoặc vách xơ hóa, phản ánh quá trình viêm mạn tính và biến đổi cấu trúc mô tuyến.
• Nhân giáp: Siêu âm giúp đánh giá rõ hình dạng, kích thước và vị trí của nhân giáp. Trong trường hợp nhân giáp đi kèm cường giáp và tăng sinh mạch, khối mô có thể phát triển bất thường, bờ không rõ hoặc biến dạng, cần được theo dõi kỹ để phân biệt với các tổn thương nghi ngờ khác.

6. Tăng sinh mạch máu trong cường giáp có nguy hiểm không?

Tăng sinh mạch máu tuyến giáp có nguy hiểm không là câu hỏi được nhiều người bệnh cường giáp quan tâm. Thực tế, tình trạng tăng sinh mạch máu trong cường giáp, đặc biệt ở các trường hợp liên quan đến u tuyến giáp tăng sinh mạch máu, có thể gây ra nhiều hệ lụy đáng lo ngại cho sức khỏe, nhất là hệ tim mạch.

Khi mạch máu tại tuyến giáp tăng sinh mạnh, lưu lượng máu tăng lên làm tim phải hoạt động nhiều hơn. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như tim đập nhanh, trống ngực liên tục, huyết áp tăng, thậm chí có thể gặp rối loạn nhịp tim hoặc rung nhĩ. Nếu tình trạng này kéo dài và không được kiểm soát tốt, nguy cơ biến chứng nặng như đột quỵ hoặc suy tim có thể xảy ra, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có sẵn bệnh lý nền tim mạch.

Tóm lại, việc nhận biết sớm và điều trị đúng cách các rối loạn chức năng tuyến giáp có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe toàn diện cho người bệnh. Nếu không được kiểm soát kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng ảnh hưởng đến tim mạch, mắt và các cơ quan khác, trong đó cường giáp làm tăng sinh mạch máu là một cơ chế quan trọng góp phần làm nặng thêm các biểu hiện lâm sàng. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, tái khám định kỳ và chủ động theo dõi các dấu hiệu bất thường để hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.