Vi khuẩn mycoplasma gây bệnh gì?

Mycoplasma là nhóm vi khuẩn có kích thước cực nhỏ và sở hữu nhiều đặc điểm sinh học khác biệt so với các vi khuẩn thông thường. Một số chủng có thể tồn tại trong cơ thể người mà không gây triệu chứng rõ rệt. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về đặc điểm, con đường lây truyền và vi khuẩn mycoplasma gây bệnh gì.

1. Mycoplasma là vi khuẩn gì?

Mycoplasma là nhóm vi khuẩn nhỏ nhất có khả năng tự nhân lên. Bộ gen của chúng cũng đơn giản hơn nhiều so với các vi khuẩn thông thường như E.coli nên khả năng chuyển hóa bị hạn chế. Vì vậy, Mycoplasma thường phải sống ký sinh trên bề mặt tế bào của cơ thể người để tồn tại và phát triển. Vi khuẩn sinh sản chủ yếu bằng hình thức phân đôi.

vi khuẩn mycoplasma gây bệnh gì — Vi khuẩn Mycoplasma

Về mặt phân loại, Mycoplasma thuộc lớp Mollicutes và họ Mycoplasmataceae. Đặc điểm nổi bật nhất của nhóm vi khuẩn này là không có thành tế bào, thay vào đó chỉ có lớp màng sinh chất mỏng bao quanh bên ngoài. Chính đặc điểm này khiến Mycoplasma có hình thái rất đa dạng như hình cầu, hình xoắn, hình nhẫn hoặc hình thoi.

Do không có thành tế bào nên Mycoplasma:

Không bắt màu rõ với phương pháp nhuộm Gram
Không đáp ứng với các kháng sinh beta-lactam như penicillin hay cephalosporin
Dễ thay đổi hình dạng và thích nghi với môi trường sống

Đây cũng là lý do câu hỏi Mycoplasma là vi khuẩn gram gì thường gây nhầm lẫn. Trên thực tế, Mycoplasma không được xếp điển hình vào nhóm Gram dương hay Gram âm vì chúng không có cấu trúc thành tế bào để giữ thuốc nhuộm Gram.

2. Mycoplasma là vi khuẩn gây bệnh gì?

Khi tìm hiểu vi khuẩn Mycoplasma gây bệnh gì, nhiều người thường nghĩ đây chỉ là tác nhân gây viêm phổi. Tuy nhiên trên thực tế, Mycoplasma còn có thể gây nhiều bệnh lý khác tại đường hô hấp và hệ tiết niệu – sinh dục. Các bệnh do Mycoplasma thường tiến triển âm thầm, triệu chứng dễ nhầm lẫn với những bệnh nhiễm trùng thông thường nên khá khó nhận biết ở giai đoạn đầu.

2.1. Viêm phổi do Mycoplasma

Bệnh lý phổ biến nhất do Mycoplasma gây ra là viêm phổi không điển hình, chủ yếu liên quan đến chủng Mycoplasma pneumoniae. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường xuất hiện nhiều hơn ở trẻ em, thanh thiếu niên và người sống trong môi trường tập thể.

Khác với viêm phổi do các vi khuẩn thông thường, triệu chứng ban đầu thường khá nhẹ và giống cảm cúm nên người bệnh dễ chủ quan. Giai đoạn sớm có thể xuất hiện: Đau đầu, sổ mũi, đau họng, mệt mỏi, sốt nhẹ.

Sau vài ngày, tình trạng viêm hô hấp trở nên rõ rệt hơn với các biểu hiện:

Ho khan kéo dài hoặc ho có đờm
Sốt cao trên 39°C
Đau tức ngực
Khó thở nhẹ
Cơ thể mệt nhiều.

Ở trẻ nhỏ, bệnh thường kèm quấy khóc, chán ăn hoặc tiêu chảy. Vi khuẩn lây lan chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần với người bệnh qua giọt bắn từ ho hoặc hắt hơi. Đây cũng là lý do nhiều người quan tâm Mycoplasma pneumoniae là vi khuẩn gì khi các ca viêm đường hô hấp gia tăng vào thời điểm giao mùa hoặc trong môi trường đông người.

2.2. Gây bệnh ở đường sinh dục – tiết niệu

Ngoài đường hô hấp, Mycoplasma còn có thể ký sinh tại cơ quan sinh dục và gây nhiều bệnh lý ở cả nam lẫn nữ. Các chủng thường gặp gồm Mycoplasma genitalium, Mycoplasma urealyticum và Mycoplasma hominis.

Ở nam giới, Mycoplasma thường gây viêm niệu đạo với các biểu hiện như:

Tiểu buốt, tiểu rắt
Cảm giác nóng rát hoặc đau khi đi tiểu
Chảy dịch nhầy hoặc mủ ở niệu đạo
Khó chịu vùng kín.

Ở nữ giới, nhiễm Mycoplasma có thể dẫn đến:

Viêm âm đạo
Viêm cổ tử cung
Viêm vùng chậu
Viêm vòi trứng
Áp xe tuyến Bartholin.

Một số trường hợp nhiễm trùng kéo dài còn làm tăng nguy cơ vô sinh hoặc biến chứng thai kỳ. Đặc biệt, Mycoplasma hominis ở phụ nữ mang thai có thể liên quan đến sảy thai, sinh non hoặc khiến trẻ sơ sinh bị viêm phổi, nhiễm trùng máu và viêm màng não. Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ có vai trò quan trọng trong phòng ngừa biến chứng do Mycoplasma gây ra.

3. Đặc điểm vi khuẩn Mycoplasma

Mycoplasma là nhóm vi khuẩn có đặc điểm sinh học khá đặc biệt so với nhiều loại vi khuẩn thông thường. Chính những đặc điểm này giúp vi khuẩn dễ thích nghi trong cơ thể người, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng gây bệnh, phương pháp chẩn đoán và lựa chọn kháng sinh điều trị. Vì vậy, bên cạnh việc tìm hiểu vi khuẩn Mycoplasma gây bệnh gì, việc nắm rõ đặc điểm của nhóm vi khuẩn này cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phòng ngừa và điều trị bệnh.

Một số đặc điểm nổi bật của Mycoplasma gồm:

Không có thành tế bào: Mycoplasma chỉ có lớp màng sinh chất mỏng bao quanh tế bào. Vì vậy, vi khuẩn có hình dạng linh hoạt và kháng tự nhiên với các kháng sinh tác động lên thành tế bào như penicillin hoặc cephalosporin.
Kích thước rất nhỏ: Đây là một trong những vi khuẩn có khả năng tự nhân lên nhỏ nhất, kích thước khoảng 0,15 – 0,3 µm. Do kích thước nhỏ, Mycoplasma khó quan sát bằng kính hiển vi quang học thông thường.

Hình thể đa dạng: Vi khuẩn có thể tồn tại dưới nhiều dạng như hình cầu, hình sợi, hình nhẫn hoặc hình xoắn do không có thành tế bào cố định.
Sinh trưởng chậm: Mycoplasma phát triển tương đối chậm trong môi trường nuôi cấy và thường tạo khuẩn lạc nhỏ, khó phát hiện bằng phương pháp vi sinh thông thường.
Có khả năng phát triển trong nhiều điều kiện môi trường: Tùy chủng, Mycoplasma có thể phát triển trong điều kiện hiếu khí hoặc kỵ khí, tối ưu ở nhiệt độ 35 – 37°C và pH khoảng 7 – 7,8.
Cấu trúc tế bào đơn giản nhưng vẫn tự nhân lên: Tế bào vi khuẩn chứa màng sinh chất, ribosome cùng vật chất di truyền ADN và ARN, cho phép Mycoplasma tự sinh sản độc lập.
Khả năng tồn tại ngoài môi trường tương đối tốt: Vi khuẩn có thể tồn tại trong điều kiện lạnh hoặc sau quá trình đông – rã đông, nhưng nhạy cảm với môi trường acid, kiềm mạnh và các chất sát khuẩn.
Ưa cư trú tại niêm mạc: Mycoplasma thường khu trú ở niêm mạc đường hô hấp và đường sinh dục, là vị trí thuận lợi để vi khuẩn bám dính, nhân lên và gây bệnh.

Nhìn chung, Mycoplasma là nhóm vi khuẩn đặc biệt có thể gây nhiều bệnh lý ở đường hô hấp và hệ tiết niệu – sinh dục, từ viêm phổi không điển hình đến viêm niệu đạo, viêm vùng chậu hay các biến chứng thai kỳ. Do không có thành tế bào nên việc chẩn đoán và điều trị vi khuẩn này cũng khác với nhiều loại vi khuẩn thông thường. Vì vậy, hiểu rõ vi khuẩn Mycoplasma gây bệnh gì, dấu hiệu nhận biết sẽ giúp phát hiện bệnh sớm, hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe hiệu quả hơn.