Ngủ ngáy là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu bất thường và cách khắc phục

Ngủ ngáy là tình trạng khá phổ biến, có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và đôi khi là dấu hiệu của các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Vậy ngủ ngáy do đâu và khi nào cần lưu ý? Hãy cùng tìm hiểu ngủ ngáy do đâu, mức độ nguy hiểm và cách cải thiện hiệu quả trong bài viết dưới đây.

1. Ngủ ngáy hình thành như thế nào?

Để hiểu ngủ ngáy do đâu hay tại sao ngủ ngáy, trước hết cần biết tình trạng này hình thành như thế nào. Theo khái niệm y khoa dễ hiểu nhất đây là hiện tượng luồng không khí đi qua đường hô hấp trên bị cản trở trong lúc ngủ. Khi không khí di chuyển qua vùng đường thở bị thu hẹp ở mũi, miệng hoặc họng, các mô mềm xung quanh sẽ rung lên và tạo ra âm thanh đặc trưng gọi là tiếng ngáy. Mức độ ngáy có thể khác nhau tùy vào nguyên nhân và mức độ hẹp của đường thở.

2. Nguyên nhân thường gặp gây ra ngủ ngáy

Tìm hiểu về các nguyên nhân tại sao lại ngủ ngáy hay ngủ ngáy do đâu đóng vai trò cực kỳ quan trọng, nhất là trong việc chẩn đoán và điều trị các bệnh lý gây hẹp đường thở dẫn đến tình trạng ngủ ngáy.

2.1. Hẹp hoặc tắc nghẽn đường thở trên

Bất thường cấu trúc đường hô hấp trên là một trong những nguyên nhân phổ biến giải thích tại sao ngủ lại ngáy. Khi amidan phì đại, amidan quá to, lưỡi lớn hoặc vách ngăn mũi bị lệch, đường thở sẽ bị thu hẹp, khiến luồng không khí lưu thông khó khăn hơn trong lúc ngủ. Sự cản trở này làm các mô mềm rung lên khi không khí đi qua và tạo ra tiếng ngáy.

2.2. Thói quen sinh hoạt, cân nặng và tư thế ngủ

Nếu bạn thắc mắc tại sao ngủ lại ngáy, tư thế nằm ngủ có thể là một trong những nguyên nhân. Người ngủ ở tư thế nằm ngửa thường dễ ngáy hơn so với người nằm nghiêng, vì khi đó lưỡi và các mô mềm ở vùng họng có xu hướng trượt ra phía sau, làm đường thở hẹp lại. Khi luồng không khí đi qua khu vực này, các mô rung lên và tạo ra tiếng ngáy.

Ngoài ra, người béo phì, có thói quen hút thuốc lá hay uống rượu bia cũng có nguy cơ ngủ ngáy cao hơn người không có các thói quen này.

2.3. Bệnh lý Tai Mũi Họng liên quan đến chứng ngưng thở khi ngủ

Nếu bạn băn khoăn ngủ ngáy do đâu, các bệnh lý tai mũi họng là nhóm nguyên nhân thường gặp do làm hẹp hoặc tắc nghẽn đường hô hấp trên. Khi luồng không khí lưu thông khó khăn trong lúc ngủ, các mô mềm ở vùng họng sẽ rung lên và tạo thành tiếng ngáy. Một số bệnh lý phổ biến gồm:

Các bất thường ở mũi và xoang: Lệch vách ngăn mũi, polyp mũi, viêm mũi hoặc viêm xoang kéo dài gây nghẹt mũi, khiến người bệnh phải thở bằng miệng. Điều này làm tăng nguy cơ đường thở bị hẹp hoặc xẹp khi ngủ.
Màn hầu và lưỡi gà dài: Khi bước vào giấc ngủ, các cơ vùng họng giãn ra, nếu màn hầu hoặc lưỡi gà quá dài sẽ dễ rung và gây cản trở luồng khí, từ đó tạo ra tiếng ngáy.
Phì đại đáy lưỡi: Mô gốc lưỡi phát triển quá mức có thể chèn ép vào hầu họng, đặc biệt khi nằm ngửa, làm giảm diện tích đường thở và là một nguyên nhân giải thích ngủ ngáy do đâu ở nhiều người.

3. Dấu hiệu nào cần lưu ý khi mắc chứng ngủ ngáy

Nhiều người thắc mắc tại sao ngủ ngáy, nhưng trên thực tế, ngủ ngáy không chỉ đơn thuần là phát ra tiếng ồn khi ngủ mà đôi khi còn là dấu hiệu cảnh báo rối loạn hô hấp, đặc biệt là ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA). Mặc dù không phải ai ngủ ngáy cũng mắc OSA, nhưng nếu tình trạng ngáy đi kèm các biểu hiện dưới đây, bạn nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán:

Có người chứng kiến tình trạng ngừng thở hoặc ngưng thở từng cơn trong lúc ngủ.
Buồn ngủ quá mức vào ban ngày, dù đã ngủ đủ thời gian.
Khó tập trung, suy giảm trí nhớ hoặc giảm hiệu quả học tập, làm việc.
Đau đầu khi thức dậy vào buổi sáng.
Khô hoặc đau họng sau khi ngủ dậy.
Giấc ngủ chập chờn, ngủ không sâu giấc, thường xuyên thức giấc giữa đêm.
Thức giấc vì cảm giác nghẹt thở, thở hổn hển hoặc sặc vào ban đêm.
Tăng huyết áp, đặc biệt khi khó kiểm soát bằng điều trị thông thường.
Đau tức ngực về đêm hoặc cảm giác khó chịu khi ngủ.
Tiếng ngáy lớn, kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ của người nằm cùng.

4. Chẩn đoán nguyên nhân ngủ ngáy như thế nào?

Để tìm ra tại sao ngáy khi ngủ, tại sao ngủ bị ngáy hay ngủ ngáy vì sao, bác sĩ sẽ kết hợp giữa khai thác triệu chứng, khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Mục tiêu là xác định vị trí đường thở bị hẹp, đánh giá mức độ nghiêm trọng của tình trạng ngáy và phát hiện các rối loạn giấc ngủ đi kèm nếu có. Quá trình thăm khám thường bao gồm:

Khám tai – mũi – họng và đường hô hấp trên: Bác sĩ kiểm tra mũi, miệng, họng, amidan, lưỡi gà và các cấu trúc liên quan để tìm nguyên nhân gây hẹp đường thở.
Khai thác tiền sử và thói quen ngủ: Người bệnh sẽ được hỏi về tần suất ngáy, mức độ to nhỏ của tiếng ngáy, thời gian xuất hiện và các yếu tố làm tình trạng nặng hơn. Nếu có người ngủ cùng, họ có thể cung cấp thêm thông tin về tiếng ngáy hoặc những bất thường trong lúc ngủ.
Đánh giá các triệu chứng đi kèm: Bác sĩ sẽ hỏi xem bạn có từng ngừng thở, thở hổn hển, khịt mũi khi ngủ, thức giấc nhiều lần hay buồn ngủ, mệt mỏi vào ban ngày hay không. Đây là những dữ liệu quan trọng giúp lý giải tại sao bị ngáy khi ngủ và sàng lọc nguy cơ ngưng thở khi ngủ.
Theo dõi tiếng ngáy tại nhà: Trong một số trường hợp, người bệnh có thể được khuyến khích sử dụng ứng dụng hoặc thiết bị ghi âm để ghi lại tiếng ngáy, giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.
Chẩn đoán hình ảnh: Nếu nghi ngờ bất thường về cấu trúc như lệch vách ngăn mũi, polyp mũi hoặc các nguyên nhân gây tắc nghẽn đường thở, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang, CT hoặc MRI.
Đo đa ký giấc ngủ (Polysomnography): Đây là xét nghiệm quan trọng khi nghi ngờ ngưng thở khi ngủ hoặc các rối loạn giấc ngủ khác. Kết quả sẽ ghi nhận hoạt động hô hấp, nồng độ oxy trong máu, nhịp tim và các chỉ số trong suốt quá trình ngủ để đưa ra chẩn đoán và hướng điều trị phù hợp.

Qua những thông tin trên, có thể thấy lý do tại sao ngủ ngáy rất đa dạng, từ thói quen sinh hoạt, tư thế ngủ đến các bất thường ở đường hô hấp hoặc bệnh lý tai mũi họng. Việc hiểu rõ ngủ ngáy do đâu hay tại sao lại bị ngủ ngáy sẽ giúp bạn chủ động thay đổi lối sống, điều trị đúng nguyên nhân và phòng ngừa các biến chứng như ngưng thở khi ngủ. Nếu tình trạng ngáy kéo dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường, hãy sớm thăm khám bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.