Khám sức khỏe cho người gan nhiễm mỡ sẽ cần khám những gì?

Gan nhiễm mỡ thường diễn biến âm thầm, nhiều người chỉ tình cờ phát hiện khi siêu âm hoặc khám sức khỏe. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, bệnh có thể tiến triển kèm viêm và xơ hóa gan. Vì vậy, khám sức khỏe cho người gan nhiễm mỡ không chỉ nhằm kiểm tra lượng mỡ trong gan mà quan trọng hơn là đánh giá nguy cơ xơ hóa và các bệnh chuyển hóa đi kèm.

1. Vì sao khám sức khỏe cho người gan nhiễm mỡ cần thực hiện định kỳ?

Gan nhiễm mỡ là tình trạng chất béo tích tụ quá mức trong tế bào gan. Một nguyên nhân phổ biến hiện nay liên quan đến rối loạn chuyển hóa, được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa – MASLD. Không phải tất cả trường hợp gan nhiễm mỡ đều tiến triển thành xơ gan. Tuy nhiên, phổ bệnh MASLD có thể đi từ gan nhiễm mỡ đơn thuần đến viêm gan nhiễm mỡ, xơ hóa, xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan. Khám định kỳ giúp bác sĩ:

– Theo dõi men gan và chức năng gan

– Đánh giá mức độ tích tụ mỡ

– Ước tính nguy cơ xơ hóa gan

– Kiểm soát cân nặng, đường huyết, mỡ máu và huyết áp

– Loại trừ hoặc phát hiện thêm các nguyên nhân gây tổn thương gan

– Điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động và điều trị khi cần

Đáng chú ý, men gan bình thường không đồng nghĩa chắc chắn gan không có xơ hóa. AASLD lưu ý aminotransferase có thể vẫn bình thường ở một số người đã mắc bệnh gan tiến triển, vì vậy không nên sử dụng riêng AST hoặc ALT để loại trừ xơ hóa đáng kể.

Một nguyên nhân phổ biến hiện nay liên quan đến rối loạn chuyển hóa, được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa - MASLD — Một nguyên nhân phổ biến hiện nay liên quan đến rối loạn chuyển hóa, được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa – MASLD

2. Danh mục khám cho người gan nhiễm mỡ thường gồm những gì?

2.1. Khám và đánh giá yếu tố nguy cơ

Bác sĩ thường khai thác cân nặng, vòng bụng, chế độ ăn, mức vận động, lượng rượu bia, thuốc đang sử dụng và tiền sử bệnh lý. Các bệnh thường được quan tâm gồm béo phì, đái tháo đường type 2, tăng huyết áp và rối loạn lipid máu. NIDDK xác định béo phì, đề kháng insulin, đái tháo đường type 2, triglyceride cao và hội chứng chuyển hóa là những yếu tố thường liên quan đến gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa.

2.2. Xét nghiệm máu

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

– AST, ALT, GGT

– Bilirubin

– Albumin

– Công thức máu và số lượng tiểu cầu

– Đường huyết hoặc HbA1c

– Cholesterol, triglyceride

– Một số xét nghiệm viêm gan virus hoặc nguyên nhân bệnh gan khác khi cần

Các kết quả AST, ALT và tiểu cầu còn có thể được sử dụng cùng tuổi để tính chỉ số FIB-4, hỗ trợ phân tầng nguy cơ xơ hóa gan.

2.3. Chẩn đoán hình ảnh

Siêu âm ổ bụng thường được sử dụng để nhận diện tình trạng gan nhiễm mỡ và đánh giá hình thái gan. Tuy nhiên, hình ảnh thông thường không thể xác định chính xác mức độ viêm hoặc xơ hóa gan. Khi cần đánh giá sâu hơn, bác sĩ có thể chỉ định đo đàn hồi gan, MRI hoặc các kỹ thuật khác tùy nguy cơ.

3. Xét nghiệm đánh giá mức độ gan nhiễm mỡ nào có giá trị?

Không có một xét nghiệm đánh giá mức độ gan nhiễm mỡ duy nhất phù hợp cho mọi bệnh nhân. Có thể hiểu theo hai mục tiêu khác nhau:

– Đánh giá lượng mỡ trong gan: siêu âm có thể phát hiện tình trạng nhiễm mỡ, trong khi một số kỹ thuật chuyên sâu như CAP đi kèm FibroScan hoặc MRI-PDFF có khả năng định lượng mỡ gan tốt hơn trong những tình huống phù hợp.

– Đánh giá nguy cơ xơ hóa: đây là vấn đề quan trọng hơn về tiên lượng. Hướng dẫn EASL-EASD-EASO 2024 khuyến nghị sử dụng phương pháp nhiều bước, bắt đầu bằng chỉ số không xâm lấn như FIB-4, sau đó thực hiện đo đàn hồi gan khi nguy cơ chưa được loại trừ.

Do vậy, người bệnh không nên chỉ dựa vào kết luận gan nhiễm mỡ độ 1, 2 hay 3 trên siêu âm để suy ra mức độ xơ hóa. Mức độ nhiễm mỡ và mức độ xơ hóa là hai vấn đề khác nhau.

Danh mục khám cho người gan nhiễm mỡ phụ thuộc nguyên nhân, mức độ bệnh, tuổi và các yếu tố nguy cơ chuyển hóa

4. Phương pháp chẩn đoán xơ hóa gan sớm nào thường được sử dụng?

4.1. Chỉ số FIB-4

FIB-4 được tính dựa trên tuổi, AST, ALT và số lượng tiểu cầu. Đây là công cụ đơn giản được AASLD và EASL sử dụng để bước đầu phân tầng nguy cơ xơ hóa tiến triển. Ở nhiều người trưởng thành, FIB-4 dưới 1,3 gợi ý nguy cơ xơ hóa tiến triển thấp. Khi FIB-4 từ 1,3 trở lên, bác sĩ thường cần đánh giá thêm bằng phương pháp thứ hai. Ngưỡng cần được điều chỉnh theo tuổi và bối cảnh lâm sàng, vì vậy người bệnh không nên tự diễn giải chỉ số này.

4.2. Đo đàn hồi gan

Đo đàn hồi gan giúp đánh giá độ cứng của mô gan. Độ cứng tăng có thể gợi ý xơ hóa. Các phương pháp gồm VCTE/FibroScan, shear-wave elastography và cộng hưởng từ đàn hồi MRE. NIDDK ghi nhận elastography là phương pháp không xâm lấn có thể hỗ trợ xác định xơ hóa gan tiến triển.

Tại Thu Cúc TCI, chuyên khoa Gan mật hiện trang bị siêu âm đàn hồi gan FibroScan, kết hợp hệ thống xét nghiệm và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như MRI, CT khi có chỉ định. Sinh thiết gan vẫn có vai trò trong một số trường hợp khó xác định chẩn đoán hoặc cần đánh giá chính xác viêm gan nhiễm mỡ, nhưng không phải người gan nhiễm mỡ nào cũng cần thực hiện.

5. Bị gan nhiễm mỡ bao lâu nên đi khám lại?

Với câu hỏi bị gan nhiễm mỡ bao lâu nên đi khám, lịch theo dõi cần dựa trên nguy cơ chứ không có một khoảng thời gian cố định cho tất cả người bệnh. Theo AASLD, người có FIB-4 nguy cơ thấp nhưng kèm tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2 hoặc từ hai yếu tố nguy cơ chuyển hóa trở lên nên được đánh giá nguy cơ xơ hóa lại khoảng 1-2 năm/lần. Người không có tiền đái tháo đường/đái tháo đường và có ít yếu tố chuyển hóa hơn có thể đánh giá lại khoảng 2-3 năm/lần.

EASL 2024 cũng cho phép tái đánh giá FIB-4 trong khoảng 1-3 năm ở nhóm nguy cơ thấp, tùy đặc điểm người bệnh. Tuy nhiên, đây là khoảng thời gian đánh giá lại nguy cơ xơ hóa, không có nghĩa người bệnh chỉ cần gặp bác sĩ sau 1-3 năm. Lịch tái khám có thể ngắn hơn nếu:

– Men gan tăng kéo dài

– Có đái tháo đường hoặc béo phì

– Mỡ máu, huyết áp chưa kiểm soát

– FIB-4 hoặc FibroScan bất thường

– Đã xác định có xơ hóa

– Vẫn uống nhiều rượu bia

– Xuất hiện triệu chứng bất thường

Người đã có xơ gan cần chương trình theo dõi riêng, bao gồm giám sát nguy cơ ung thư gan và các biến chứng của xơ gan.

Người không có tiền đái tháo đường/đái tháo đường và có ít yếu tố chuyển hóa hơn có thể đánh giá lại khoảng 2-3 năm/lần

Hiện tại, hệ thống y tế Thu Cúc TCI hiện triển khai khám và điều trị nhiều bệnh lý gan, bao gồm gan nhiễm mỡ, viêm gan và xơ gan. Hệ thống có xét nghiệm chuyên sâu, siêu âm đàn hồi gan FibroScan, MRI và CT phục vụ đánh giá tổn thương gan theo chỉ định. Người bệnh có thể được thăm khám với PGS.TS.TTND Nguyễn Xuân Thành, chuyên gia Gan mật có hơn 40 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Nội khoa, viêm gan và xơ gan, hiện công tác tại Thu Cúc TCI.

Khám sức khỏe cho người gan nhiễm mỡ không nên chỉ dừng ở việc siêu âm xem gan còn mỡ hay không. Điều quan trọng hơn là xác định nguy cơ xơ hóa, kiểm soát các bệnh chuyển hóa đi kèm và theo dõi đúng tần suất để ngăn bệnh tiến triển âm thầm.