Dấu hiệu bệnh whitmore vi khuẩn ăn thịt người

Whitmore là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra, được ghi nhận tại nhiều khu vực có khí hậu nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Bệnh có thể ảnh hưởng đến phổi, da, gan, thận và nhiều cơ quan khác nếu vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể. Vì vậy, nhận biết sớm dấu hiệu bệnh Whitmore vi khuẩn ăn thịt người là yếu tố quan trọng giúp người bệnh được chẩn đoán chính xác, điều trị kịp thời và giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

1. Vì sao Whitmore thường bị gọi nhầm là “vi khuẩn ăn thịt người”?

Nhiều người nhầm tưởng bệnh Whitmore do “vi khuẩn ăn thịt người” gây ra, nhưng thực tế đây là hai loại vi khuẩn hoàn toàn khác nhau. Tác nhân gây bệnh Whitmore là Burkholderia pseudomallei, trong khi biệt danh “vi khuẩn ăn thịt người” là của Vibrio vulnificus – vi khuẩn có khả năng gây hoại tử mô nghiêm trọng.

Sở dĩ Whitmore bị gắn với tên gọi này là vì bệnh có thể gây viêm, hình thành áp xe ở nhiều cơ quan và dẫn đến nhiễm trùng nặng. Tuy nhiên, vi khuẩn Burkholderia pseudomallei không “ăn thịt” hay phá hủy mô theo cơ chế của Vibrio vulnificus. Chúng chủ yếu gây viêm phổi, nhiễm trùng huyết và có thể dẫn đến suy đa cơ quan nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Vi khuẩn Vibrio vulnificus tồn tại trong môi trường nước biển ấm, có thể xâm nhập qua vết thương hở hoặc khi ăn hải sản sống, từ đó gây hoại tử mô và nhiễm trùng máu tiến triển rất nhanh. Trong khi đo, Whitmore là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm với tỷ lệ tử vong khoảng 40 – 60%, đã được CDC Hoa Kỳ xếp vào nhóm bệnh lý có mức độ nguy hiểm cao cần được theo dõi chặt chẽ.

dấu hiệu bệnh whitmore vi khuẩn ăn thịt người — Whitmore thường bị nhầm lẫn với bệnh “vi khuẩn ăn thịt người”

2. Nhận biết dấu hiệu bệnh Whitmore

Bệnh Whitmore thường bị chẩn đoán nhầm với nhiều bệnh nhiễm trùng khác như lao phổi hoặc nhiễm khuẩn tụ cầu. Do vậy, hiểu rõ dấu hiệu bệnh Whitmore vi khuẩn ăn thịt người là điều cần thiết để phân biệt với các bệnh lý khác. Sau khi tiếp xúc với vi khuẩn, triệu chứng có thể xuất hiện sau 2 – 4 tuần, nhưng cũng có một số trường hợp phát bệnh chỉ sau vài giờ hoặc nhiều năm mới khởi phát.

Thông thường, Whitmore sẽ trải qua 4 giai đoạn bệnh với những triệu chứng điển hình dưới đây:

2.1. Nhiễm trùng cục bộ

Đây là giai đoạn sớm khi vi khuẩn mới xâm nhập vào cơ thể. Người bệnh có thể xuất hiện các nốt đỏ trên da, vùng da viêm sưng, mưng mủ hoặc loét đau. Ngoài tổn thương ngoài da, người bệnh còn có thể bị sốt, đau đầu, sụt cân, đau cơ, đau khớp hoặc đau ngực. Một số trường hợp xuất hiện các ổ áp xe tại phổi, gan, lá lách, tuyến tiền liệt hoặc hạch bạch huyết.

2.2. Nhiễm trùng phổi

Khi vi khuẩn tấn công phổi, các triệu chứng trở nên rõ ràng hơn. Người bệnh xuất hiện các dấu hiệu bị bệnh vi khuẩn ăn thịt người rõ ràng hơn như sốt cao, ho có hoặc không có đờm, đau tức ngực khi hít thở, đau đầu, đau cơ và giảm cân không rõ nguyên nhân. Do các biểu hiện khá giống bệnh lao nên nhiều trường hợp bị chẩn đoán nhầm. Trên phim X-quang, tổn thương phổi do Whitmore cũng có thể xuất hiện dưới dạng các đốm mờ tương tự lao phổi.

2.3. Nhiễm trùng máu

Nếu không được điều trị kịp thời, vi khuẩn có thể lan vào máu và gây sốc nhiễm trùng, một biến chứng rất nguy hiểm. Lúc này, người bệnh xuất hiện tình trạng sốt cao liên tục, rét run, đổ nhiều mồ hôi, đau họng, đau đầu, khó thở hoặc suy hô hấp. Ngoài ra còn có thể bị tiêu chảy, đau bụng, đau cơ, đau khớp, rối loạn ý thức và nhiều ổ áp xe tại gan, lá lách, cơ hoặc tuyến tiền liệt.

2.4. Nhiễm trùng toàn thân

Đây là giai đoạn nặng nhất của bệnh Whitmore. Vi khuẩn lan rộng đến nhiều cơ quan trong cơ thể như phổi, gan, lá lách, tuyến tiền liệt, hạch bạch huyết và hệ thần kinh. Dấu hiệu bệnh whitmore vi khuẩn ăn thịt người ở giai đoạn này gồm sốt cao kéo dài, co giật, đau cơ khớp, sưng đau tuyến mang tai và xuất hiện nhiều ổ áp xe ở da cũng như nội tạng. Một số tổn thương da giai đoạn này bắt đầu bằng các nốt cứng màu trắng hoặc xám, sau đó mềm ra, viêm loét và chứa mủ.

3. Những triệu chứng cảnh báo bệnh Whitmore tiến triển nặng và nguy cơ nhiễm khuẩn huyết

Ở giai đoạn nặng, triệu chứng bệnh Whitmore vi khuẩn ăn thịt người có thể diễn tiến rất nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Cần đặc biệt chú ý những dấu hiệu dưới đây, bởi rất có thể bệnh đã tiến triển đến giai đoạn nhiễm khuẩn huyết:

Sốt cao trên 39°C, rét run liên tục, đổ nhiều mồ hôi, cơ thể mệt lả và có biểu hiện nhiễm trùng rõ rệt.
Khó thở, thở nhanh hoặc đau tức ngực, kèm theo những cơn ho dữ dội, cho thấy nhiễm trùng đã ảnh hưởng đến phổi.
Dấu hiệu sốc nhiễm khuẩn như tim đập nhanh nhưng yếu, huyết áp tụt, da nhợt nhạt, chân tay lạnh.
Tổn thương các cơ quan bên trong với các biểu hiện như đau bụng dữ dội, tiêu chảy, đau cơ, đau khớp, đau đầu, lú lẫn hoặc mất phương hướng do vi khuẩn lan đến gan, lách hoặc não.
Tổn thương da nghiêm trọng với các ổ áp xe, mụn mủ hoặc vết loét hoại tử lan rộng trên da.

4. Cần làm gì khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh Whitmore để tránh biến chứng nguy hiểm?

Khi xuất hiện các dấu hiệu bệnh whitmore vi khuẩn ăn thịt người, bạn cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và điều trị. Chẩn đoán sẽ dựa trên các xét nghiệm tìm vi khuẩn trong máu, nước tiểu, đờm hoặc dịch lấy từ vùng tổn thương trên da. Trong những trường hợp cấp tính, xét nghiệm máu có thể hỗ trợ phát hiện bệnh sớm, tuy nhiên kết quả âm tính vẫn chưa đủ cơ sở để loại trừ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh.

Do Whitmore có nhiều thể bệnh và mức độ tiến triển khác nhau, quá trình điều trị sẽ không áp dụng phác đồ cố định. Các bác sĩ sẽ dựa trên hướng dẫn của Bộ Y Tế và tình trạng cụ thể của từng người để đưa ra phương án điều trị tối ưu nhất.

4.1. Điều trị kháng sinh đặc hiệu

Tất cả các trường hợp nhiễm khuẩn Whitmore đều phải điều trị theo 2 giai đoạn: Kháng sinh tĩnh mạch ban đầu và kháng sinh đường uống duy trì:

Kháng sinh đường tĩnh mạch

Ceftazidime (ưu tiên lựa chọn):
- Người lớn: 2g tiêm tĩnh mạch chậm mỗi 6 – 8 giờ.
- Trẻ em: 50mg/kg tiêm tĩnh mạch chậm mỗi 6 – 8 giờ.
- Liều tối đa: 8g/ngày.
Meropenem:
Người lớn: 1g truyền tĩnh mạch mỗi 8 giờ.
- Trẻ em: 25mg/kg mỗi 8 giờ.
- Trường hợp viêm màng não ở trẻ em có thể tăng gấp đôi liều.
Imipenem/Cilastatin:
- Người lớn: 1g truyền tĩnh mạch mỗi 8 giờ.
- Trẻ em: 25mg/kg mỗi 8 giờ.

Với các trường hợp nặng như nhiễm khuẩn huyết hoặc có nhiều ổ áp xe, bác sĩ có thể phối hợp thêm Trimethoprim/Sulfamethoxazole (TMP/SMX) dạng uống hoặc tiêm tĩnh mạch. Thời gian điều trị tĩnh mạch tối thiểu 2 tuần, có thể kéo dài 4 – 8 tuần ở người bệnh nặng. Với bệnh nhân suy giảm chức năng thận cần điều chỉnh liều kháng sinh phù hợp.

Kháng sinh đường uống duy trì

Sau giai đoạn điều trị tấn công, người bệnh cần tiếp tục dùng kháng sinh đường uống từ 3 – 6 tháng tuỳ vị trí và mức độ nhiễm trùng:

TMP/SMX: 6 – 8mg/kg/lần (tính theo thành phần TMP), dùng mỗi 12 giờ.
Doxycycline: 100mg/lần, ngày 2 lần.
Amoxicillin/Clavulanate: 60mg/kg/ngày (tính theo Amoxicillin), tối đa 1.000mg/lần, ngày 3 lần.
Đối với phụ nữ mang thai, Amoxicillin/Clavulanate là lựa chọn được ưu tiên trong giai đoạn điều trị duy trì.

Điều trị hỗ trợ:

Người bệnh bị viêm phổi nặng, nhiễm trùng huyết hoặc sốc nhiễm trùng có thể cần hồi sức và chăm sóc tích cực.
Đường huyết mao mạch cần được kiểm soát trong khoảng 7 – 11 mmol/l.
Áp xe lớn tại gan, cơ hoặc tuyến tiền liệt có thể cần phẫu thuật xử lý.
Trường hợp viêm khớp nhiễm khuẩn cần dẫn lưu và rửa khớp nhiều lần.
Viêm xương tuỷ có tổn thương hoại tử rộng hoặc áp xe tuỷ xương nếu nặng sẽ phải phẫu thuật cắt bỏ phần xương hoại tử.
Có thể sử dụng thuốc ức chế bơm proton hoặc thuốc kháng H2 để dự phòng loét do stress và xuất huyết tiêu hóa.
Heparin trọng lượng phân tử thấp được chỉ định trong một số trường hợp nhằm dự phòng huyết khối tĩnh mạch.
Người bệnh bị phình động mạch nhiễm trùng cần được phẫu thuật khẩn cấp để thay thế đoạn mạch tổn thương bằng mảnh ghép mạch máu nhân tạo.

4.2. Cách phòng tránh bệnh Whitmore cần nhớ

Hiện nay, bệnh Whitmore vẫn chưa có vắc xin phòng ngừa. Vì vậy, mỗi người cần chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân để giảm nguy cơ nhiễm vi khuẩn Burkholderia pseudomallei dưới đây:

Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với đất, bùn, nước đọng hoặc môi trường có nguy cơ ô nhiễm, đặc biệt sau mưa lũ.
Sử dụng đầy đủ đồ bảo hộ như ủng, găng tay, quần áo dài tay khi làm việc.
Nếu có vết thương hở, vết loét hoặc bỏng da cần che chắn cẩn thận và tránh để vùng tổn thương tiếp xúc với đất, bùn hoặc nguồn nước nghi ngờ nhiễm khuẩn. Các vết trầy xước cần được rửa sạch và sát khuẩn ngay khi nhiễm bẩn.
Giữ vệ sinh cá nhân bằng cách rửa tay với xà phòng và nước sạch sau khi lao động, chế biến thực phẩm hoặc đi vệ sinh.
Thực hiện ăn chín, uống sôi để hạn chế nguy cơ đưa vi khuẩn vào cơ thể qua đường tiêu hoá.
Người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh thận hoặc suy giảm miễn dịch cần được kiểm soát bệnh tốt và hạn chế các tổn thương ngoài da, vì đây là nhóm có nguy cơ mắc Whitmore cao hơn.
Khi xuất hiện các dấu hiệu bệnh Whitmore vi khuẩn ăn thịt người bất thường như sốt kéo dài, áp xe da, viêm phổi hoặc nhiễm trùng không rõ nguyên nhân, cần đến cơ sở y tế sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Các dấu hiệu bệnh Whitmore vi khuẩn ăn thịt người dễ bị nhầm lẫn với nhiều bệnh nhiễm trùng khác, khiến việc phát hiện bệnh gặp khó khăn. Do đó, không nên chủ quan khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng kéo dài hoặc không đáp ứng với điều trị thông thường. Thăm khám sớm, chẩn đoán đúng nguyên nhân và tuân thủ phác đồ điều trị là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm.