Chống chỉ định tiêm thuốc cản quang

Trong nhiều kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại, thuốc cản quang đóng vai trò hỗ trợ quan sát rõ tổn thương. Tuy nhiên, một số đối tượng có thể gặp biến chứng nghiêm trọng nếu tiêm thuốc. Vì vậy, chống chỉ định tiêm thuốc cản quang nhằm phòng tránh rủi ro và đảm bảo quá trình thăm khám diễn ra an toàn.

1. Thuốc cản quang là gì?

Thuốc cản quang là các chất được dùng trong chẩn đoán hình ảnh nhằm làm nổi bật cấu trúc hoặc dịch trong cơ thể khi chụp X-quang, cộng hưởng từ (MRI) hoặc siêu âm. Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát rõ mạch máu, khối u và các cơ quan thuộc hệ tiêu hoá dễ dàng.

Phần lớn thuốc cản quang chứa i-ốt, có tác dụng tăng độ tương phản giữa các mô, giúp hình ảnh thu được rõ ràng và chính xác hơn. Tuy mang lại nhiều lợi ích cho việc phát hiện bệnh, việc sử dụng thuốc cản quang vẫn có thể đi kèm một số tác dụng phụ không mong muốn nên cần được chỉ định và theo dõi cẩn thận.

2. Chống chỉ định tiêm thuốc cản quang

Để đảm bảo an toàn khi chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ sẽ đánh giá kỹ và thông báo đến bệnh nhân các trường hợp chống chỉ định thuốc cản quang. Việc sàng lọc giúp giảm nguy cơ biến chứng và chọn ra phương án phù hợp với từng người. Dưới đây là những trường hợp cần lưu ý:

Chống chỉ định tương đối:

Suy gan hoặc suy tim mất bù.
Suy thận độ III-IV: Nếu bắt buộc tiêm cần chuẩn bị kế hoạch chạy thận nhân tạo ngay sau đó.
Đa u tuỷ, đặc biệt khu thiểu niệu: Cần truyền dịch nếu phải chụp cắt lớp vi tính.
Có tiền sử dị ứng thuốc, hen phế quản hoặc cơ địa dị ứng.
Chống chỉ định tiêm thuốc cản quang nếu mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, cường giáp, hen suyễn, hồng cầu hình liềm.
Phụ nữ mang thai: Chỉ nên dùng khi lợi ích vượt nguy cơ và có chỉ định của bác sĩ.
Phụ nữ đang cho con bú: Nên ngưng cho bé bú ít nhất 24 giờ sau khi chụp có tiêm thuốc cản quang.

Chống chỉ định tuyệt đối:

Người bị mất nước nặng.
Bệnh nhân có tiền sử dị ứng với lodine (i ốt).

3. Biến chứng nếu bỏ qua chống chỉ định

Nếu bỏ qua các chống chỉ định tiêm thuốc cản quang, người bệnh có thể phải đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm. Những rủi ro dưới đây có thể xảy ra nhanh và đe doạ tính mạng nếu không được xử trí kịp thời:

Suy thận cấp do thuốc cản quang (CIN): Thường xuất hiện sau 24 – 72 giờ, đặc biệt nguy hiểm ở người có eGFR < 30 mL/phút/1.73m².
Sốc phản vệ và phản ứng dị ứng nặng: Nổi mề đay toàn thân, khó thở, co thắt phế quản, phù thanh quản, tụt huyết áp, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp.
Biến chứng tim mạch: Có thể gây suy tim mất bù hoặc phù phổi cấp.
Bão giáp: Dễ xảy ra ở bệnh nhân cường giáp chưa được kiểm soát.
Xơ hoá hệ thống do Nephrogenic (NSF): Biến chứng hiếm nhưng nghiêm trọng liên quan đến gadolinium ở người suy thận nặng.

4. Quy trình đánh giá trước khi tiêm thuốc cản quang

Trước khi thực hiện chụp chiếu, người bệnh cần được đánh giá kỹ để hạn chế rủi ro dựa trên các chống chỉ định tiêm thuốc cản quang. Đây là quy trình quan trọng và cần thiết để đảm bảo an toàn, giảm thiểu biến chứng trong và sau khi chụp cho bệnh nhân. Quy trình đánh giá bao gồm:

Khai thác tiền sử sức khoẻ của bệnh nhân theo bảng kiểm tra an toàn: Dị ứng thuốc, hen phế quản, tình trạng tiêu chảy hoặc mất nước, bệnh đái tháo đường (đặc biệt đang dùng Metformin) và tiền sử suy thận.
Đánh giá chức năng thận bằng xét nghiệm creatinine (eGFR) trước khi tiêm. Một số trường hợp cấp cứu đe doạ tính mạng hoặc bệnh nhân đang chạy thận định kỳ có thể được chụp ngay mà không cần chờ kết quả.
Tạm ngưng các thuốc có nguy cơ gây độc thận: Thuốc chống viêm không steroid và thuốc lợi tiểu ngừng trước 24 giờ, Metformin ngừng trước 48 giờ, thuốc ức chế men chuyển hoá hoặc ức chế thụ thể không bắt buộc phải ngừng nghiêm ngặt.
Nhịn ăn ít nhất 4 giờ trước khi tiêm thuốc cản quang.
Người có tiền sử dị ứng hoặc hen phế quản sẽ được dùng thuốc dự phòng phản ứng trước khi chuyển đến khoa chẩn đoán hình ảnh.

5. AI KHÔNG nên tiêm thuốc cản quang?

Những đối tượng cần tránh tiêm thuốc cản quang bao gồm người suy thận nặng (độ III-IV), có tiền sử dị ứng nặng với thuốc hoặc iốt, suy tim hay suy gan mất bù, tình trạng mất nước nghiêm trọng, bệnh đa u tủy và phụ nữ mang thai. Đây là nhóm có nguy cơ cao gặp phản ứng nguy hiểm như sốc phản vệ, suy thận cấp hoặc các biến chứng nghiêm trọng đe doạ tính mạng, vì vậy cần được bác sĩ cân nhắc kỹ trước khi chỉ định.

Chống chỉ định tiêm thuốc cản quang là yếu tố bắt buộc phải được đánh giá kỹ trước mọi chỉ định chẩn đoán hình ảnh có tiêm. Thông qua sàng lọc tiền sử dị ứng, bệnh thận, bệnh tuyến giáp hay các yếu tố nguy cơ khác giúp giảm thiểu biến chứng nguy hiểm và đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh. Vì vậy, người bệnh cần chủ động khai báo đầy đủ tình trạng sức khỏe, đồng thời tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để quá trình chụp chiếu diễn ra hiệu quả, an toàn và chính xác.