Bị rối loạn tiêu hóa có triệu chứng gì?

Rối loạn tiêu hóa là tình trạng thường gặp ở cả người lớn và trẻ em, biểu hiện với nhiều triệu chứng đa dạng. Tuy nhiên, các dấu hiệu này không đặc hiệu và có thể dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý đường tiêu hóa khác. Việc nhận biết đúng rối loạn tiêu hóa có triệu chứng gì sẽ giúp người bệnh có hướng theo dõi, chăm sóc và thăm khám phù hợp.

1. Triệu chứng của rối loạn tiêu hóa 

Rối loạn tiêu hóa có triệu chứng gì hay triệu chứng rối loạn tiêu hóa như thế nào là vấn đề được nhiều người bệnh quan tâm. Biểu hiện của rối loạn tiêu hóa rất đa dạng, phụ thuộc vào độ tuổi, nguyên nhân gây bệnh, mức độ rối loạn chức năng tiêu hóa và tình trạng sức khỏe của từng người. Các triệu chứng thường gặp có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc phối hợp với nhau, bao gồm rối loạn đại tiện, đau bụng, đầy hơi – khó tiêu, buồn nôn – nôn ói, chán ăn, chướng bụng và các biểu hiện toàn thân khác.

1.1. Rối loạn đại tiện

Rối loạn đại tiện là một trong những dấu hiệu rối loạn tiêu hóa ở người lớn điển hình, thường diễn tiến từ từ và có xu hướng kéo dài hoặc tái diễn. Người bệnh có thể thay đổi thói quen đi tiêu so với bình thường, biểu hiện dưới nhiều dạng:

• Tiêu chảy: Người bệnh đi ngoài nhiều lần trong ngày (thường từ 3 lần trở lên), phân lỏng hoặc nhiều nước, có thể kèm theo đau quặn bụng, mót rặn. Tiêu chảy có thể xảy ra cấp tính trong vài ngày hoặc kéo dài nếu nguyên nhân không được kiểm soát. Ở trẻ em, tiêu chảy kéo dài có thể gây mất nước, rối loạn điện giải và ảnh hưởng đến dinh dưỡng.
• Táo bón: Người bệnh đi tiêu ít hơn bình thường, phân cứng, khó đi ngoài, phải rặn nhiều hoặc có cảm giác đi chưa hết phân. Táo bón thường liên quan đến giảm nhu động ruột, chế độ ăn ít chất xơ, uống ít nước hoặc rối loạn chức năng đường ruột.
• Táo bón và tiêu chảy xen kẽ: Một số trường hợp có sự thay đổi thất thường giữa táo bón và tiêu chảy, phản ánh sự rối loạn vận động của đường tiêu hóa. Người bệnh có thể có những giai đoạn đi tiêu khó khăn xen kẽ với giai đoạn đi phân lỏng.

Đặc điểm chung của rối loạn đại tiện là tình trạng đi tiêu không ổn định, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày và chất lượng cuộc sống.

1.2. Đau bụng

Mức độ và vị trí cơn đau có thể khác nhau tùy theo nguyên nhân và tình trạng của từng người. Cơn đau thường có các đặc điểm sau:

• Đau âm ỉ: Người bệnh cảm giác khó chịu, nặng bụng, căng tức hoặc đau kéo dài nhưng không quá dữ dội.
• Đau từng cơn: Thường xuất hiện do co thắt hoặc tăng nhu động ruột, có thể giảm sau khi đi đại tiện hoặc xì hơi.
• Đau dữ dội từng đợt: Có thể xảy ra khi đường tiêu hóa bị kích thích mạnh hoặc có tình trạng rối loạn vận động.

Vị trí đau thường gặp:

• Vùng bụng dưới, đặc biệt vùng bụng dưới bên trái do liên quan đến hoạt động của đại tràng.
• Vùng quanh rốn, thường gặp ở trẻ em.
• Vùng thượng vị, có thể liên quan đến rối loạn tiêu hóa ở dạ dày.

Đặc điểm của đau bụng thường liên quan đến bữa ăn hoặc một số loại thức ăn nhất định như thức ăn nhiều dầu mỡ, sữa hoặc thực phẩm khó tiêu. Ở trẻ nhỏ chưa biết mô tả triệu chứng, đau bụng thường biểu hiện qua quấy khóc, co chân, khó chịu hoặc bỏ ăn.

1.3. Đầy hơi, chướng bụng và khó tiêu

Đầy hơi, chướng bụng là triệu chứng của rối loạn tiêu hóa ở người lớn rất phổ biến, xảy ra do quá trình tiêu hóa thức ăn bị rối loạn, thức ăn di chuyển chậm hoặc tăng sinh khí trong đường ruột. Biểu hiện gồm:

• Cảm giác bụng căng, tức, nặng bụng.
• Bụng có thể to hơn bình thường, đặc biệt sau ăn.
• Ợ hơi nhiều.
• Trung tiện nhiều lần.
• Cảm giác nhanh no, khó chịu sau ăn.

Nguyên nhân thường liên quan đến rối loạn nhu động ruột, tiêu hóa thức ăn không hoàn toàn hoặc mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.

1.4. Buồn nôn và nôn ói

Rối loạn tiêu hóa có triệu chứng gì? Buồn nôn và nôn là biểu hiện thường gặp, đặc biệt ở trẻ em. Tình trạng này có thể xuất hiện trong bữa ăn hoặc sau ăn, khiến người bệnh cảm thấy khó chịu ở vùng thượng vị và có cảm giác muốn nôn. Chất nôn thường là thức ăn chưa được tiêu hóa hoàn toàn.

Ở trẻ nhỏ, nôn trớ xảy ra khá phổ biến do hệ tiêu hóa còn chưa hoàn thiện. Trẻ có thể nôn sau bú hoặc sau ăn. Tuy nhiên, nếu nôn nhiều lần, kéo dài hoặc kèm sốt, tiêu chảy, bỏ bú hay mệt lả, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá nguyên nhân và xử trí phù hợp.

1.5. Chán ăn, giảm cảm giác ngon miệng

Chán ăn là một triệu chứng khá phổ biến khi bị rối loạn tiêu hóa. Người bệnh thường ăn ít hơn bình thường, nhanh no, không cảm thấy ngon miệng hoặc không muốn ăn. Một số trường hợp còn cảm thấy đầy bụng, khó chịu nên thời gian ăn kéo dài hoặc bỏ bữa.

Tình trạng này thường liên quan đến cảm giác đầy bụng, khó tiêu, đau bụng hoặc rối loạn nhu động tiêu hóa, khiến cảm giác thèm ăn giảm đi. Nếu chán ăn kéo dài, người bệnh có thể bị thiếu chất dinh dưỡng, sụt cân và ảnh hưởng đến sức khỏe.

1.6. Các triệu chứng liên quan đến đường tiêu hóa trên

Một số người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng do ảnh hưởng đến hoạt động của dạ dày – thực quản:

• Ợ chua: Do dịch acid dạ dày trào ngược lên thực quản, gây cảm giác nóng rát hoặc chua trong miệng.
• Đắng miệng, hôi miệng: Có thể liên quan đến rối loạn tiêu hóa thức ăn, trào ngược hoặc thay đổi hệ vi sinh đường tiêu hóa.
• Cảm giác buồn nôn: Thường xuất hiện khi dạ dày tiêu hóa thức ăn kém hoặc nhu động dạ dày bị ảnh hưởng.

1.7. Biểu hiện rối loạn tiêu hóa ở phụ nữ mang thai

Ở phụ nữ mang thai, rối loạn tiêu hóa thường gặp do sự thay đổi hormone và sự thay đổi vị trí, hoạt động của hệ tiêu hóa. Các triệu chứng của rối loạn tiêu hóa ở người lớn mang thai thường gặp:

• Buồn nôn, nôn ói (đặc biệt trong 3 tháng đầu).
• Đầy hơi, khó tiêu.
• Táo bón.
• Ợ chua, trào ngược.
• Cảm giác nhanh no hoặc khó chịu sau ăn.

Các triệu chứng thường rõ hơn trong 3 tháng đầu và 3 tháng cuối thai kỳ.

2. Dấu hiệu rối loạn tiêu hóa thường dễ nhầm lẫn với bệnh nào?

Các triệu chứng của rối loạn tiêu hóa dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Việc phân biệt dựa vào thời gian kéo dài, tính chất triệu chứng và các dấu hiệu đi kèm giúp định hướng nguyên nhân chính xác hơn.

2.1. Rối loạn tiêu hóa và bệnh lý dạ dày (viêm loét dạ dày – tá tràng, trào ngược dạ dày)

Dấu hiệu rối loạn tiêu hóa ở người lớn có thể dễ nhầm với các bệnh lý ở dạ dày do cùng gây ra các triệu chứng như đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, đau bụng và cảm giác khó chịu sau ăn.

Đặc điểm của rối loạn tiêu hóa:

• Triệu chứng thường xuất hiện sau khi ăn thực phẩm khó tiêu, ăn nhiều dầu mỡ, thay đổi chế độ ăn hoặc căng thẳng
• Đầy hơi, chướng bụng, tiêu chảy hoặc táo bón thường là biểu hiện nổi bật
• Thường cải thiện sau vài ngày khi điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt.

Đặc điểm gợi ý bệnh lý dạ dày:

• Đau thường tập trung ở vùng thượng vị (vùng bụng trên, ngay dưới xương ức)
• Có thể đau âm ỉ, nóng rát hoặc cồn cào
• Triệu chứng có thể liên quan đến tình trạng đói bụng hoặc sau ăn
• Có thể kèm ợ chua, ợ nóng, đắng miệng, buồn nôn.

Nếu triệu chứng đau vùng thượng vị tái diễn nhiều lần, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến ăn uống, cần nghĩ đến bệnh lý dạ dày thay vì chỉ là dấu hiệu rối loạn tiêu hóa ở người lớn thông thường.

2.2. Rối loạn tiêu hóa và hội chứng ruột kích thích (IBS)

Hội chứng ruột kích thích là một rối loạn chức năng đường ruột, có biểu hiện rất giống rối loạn tiêu hóa nên dễ gây nhầm lẫn.

Điểm giống nhau:

• Đau bụng
• Đầy hơi, chướng bụng
• Tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai.

Điểm khác biệt:

• Dấu hiệu rối loạn tiêu hóa ở người lớn thường xuất hiện ngắn ngày, liên quan đến thức ăn hoặc nhiễm khuẩn nhẹ và có thể tự cải thiện
• Hội chứng ruột kích thích thường kéo dài nhiều tháng, tái diễn nhiều lần
• Đau bụng trong IBS thường liên quan đến việc đi tiêu, có thể giảm sau khi đại tiện
• Thường bị ảnh hưởng bởi stress, lo âu hoặc thay đổi thói quen sinh hoạt.

2.3. Rối loạn tiêu hóa và viêm đại tràng

Viêm đại tràng là tình trạng viêm tại niêm mạc đại tràng, có thể gây các triệu chứng gần giống triệu chứng của rối loạn tiêu hóa ở người lớn. Rối loạn tiêu hóa thường:

• Đau bụng nhẹ hoặc từng cơn
• Tiêu chảy/táo bón xảy ra trong thời gian ngắn
• Liên quan đến chế độ ăn uống
• Cải thiện sau khi nghỉ ngơi, điều chỉnh thức ăn.

Viêm đại tràng thường:

• Đau bụng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần
• Đi ngoài nhiều lần trong ngày
• Có thể xuất hiện phân nhầy, phân có máu
• Cảm giác mót rặn, đi ngoài không hết phân
• Triệu chứng dai dẳng, ảnh hưởng sinh hoạt.

Việc đau bụng và rối loạn đại tiện kéo dài nhiều tuần, tái diễn nhiều đợt cần được thăm khám để loại trừ viêm đại tràng.

2.4. Rối loạn tiêu hóa và bệnh viêm ruột mạn tính

Bệnh viêm ruột mạn tính thường khởi phát với triệu chứng không điển hình nên dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường.

Triệu chứng có thể giống nhau:

• Đau bụng
• Tiêu chảy
• Đầy hơi, chướng bụng
• Thay đổi thói quen đi tiêu.

Dấu hiệu gợi ý viêm ruột mạn tính:

• Tiêu chảy kéo dài nhiều tuần hoặc tái phát thường xuyên
• Phân có nhầy hoặc máu
• Đau bụng kéo dài, ít liên quan đến bữa ăn
• Sụt cân không chủ ý
• Mệt mỏi, suy nhược
• Triệu chứng không cải thiện hoàn toàn dù đã điều chỉnh chế độ ăn.

Đây là nhóm bệnh cần được phát hiện sớm vì viêm kéo dài có thể gây ảnh hưởng đến chức năng đường tiêu hóa.

2.5. Rối loạn tiêu hóa và ung thư đại trực tràng

Một số biểu hiện của ung thư đại trực tràng có thể giống triệu chứng của rối loạn tiêu hóa ở người lớn như đau bụng, thay đổi thói quen đi tiêu hoặc tiêu chảy – táo bón xen kẽ.

Triệu chứng của rối loạn tiêu hóa ở người lớn thường:

• Triệu chứng xuất hiện ngắn hạn
• Có thể liên quan đến thức ăn
• Cải thiện sau điều chỉnh chế độ ăn uống.

Dấu hiệu cảnh báo ung thư đại trực tràng:

• Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài
• Táo bón hoặc tiêu chảy dai dẳng không rõ nguyên nhân
• Phân nhỏ, hẹp hơn bình thường
• Có máu trong phân hoặc phân màu đen
• Cảm giác đi tiêu chưa hết
• Đau bụng kéo dài
• Sụt cân không chủ ý
• Mệt mỏi, thiếu sức lực.

Các triệu chứng vừa nêu ở trên không đồng nghĩa chắc chắn là bệnh nhân mắc ung thư, tuy nhiên người bệnh cần được kiểm tra nếu kéo dài hoặc xuất hiện cùng lúc nhiều dấu hiệu bất thường.

Sau khi đã biết rối loạn tiêu hóa có triệu chứng gì, chúng ta hoàn toàn có thể cải thiện khi điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đi ngoài ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau bụng kéo dài hay tiêu chảy dai dẳng, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.