Bệnh than do virus hay vi khuẩn gây ra?

Bệnh than là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm từng xuất hiện ở cả người và động vật, đặc biệt liên quan đến việc tiếp xúc hoặc sử dụng sản phẩm từ gia súc nhiễm bệnh. Tuy nhiên, không ít người vẫn băn khoăn bệnh than do virus hay vi khuẩn gây ra? Việc xác định đúng tác nhân gây bệnh sẽ giúp bạn hiểu rõ cơ chế lây nhiễm, từ đó phòng ngừa bệnh hiệu quả. 

1. Bệnh than do virus hay vi khuẩn gây ra?

Bệnh than không phải do virus mà do vi khuẩn Bacillus anthracis gây ra. Đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, thường gặp ở động vật ăn cỏ như trâu, bò, dê, cừu, ngựa… Con người có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với động vật bệnh, giết mổ, ăn thịt nhiễm khuẩn hoặc hít phải bào tử vi khuẩn. Dù không phổ biến nhưng vẫn có nguy cơ bùng phát thành dịch bệnh than nếu không được kiểm soát tốt. 

Hiện nay, bệnh than được chia thành nhiều thể khác nhau gồm:

• Bệnh than ngoài da: Thể thường gặp nhất, gây loét da có vảy đen đặc trưng.
• Bệnh than đường hô hấp: Nguy hiểm nhất, có thể gây suy hô hấp và tử vong nhanh.
• Bệnh than đường tiêu hóa: Xuất hiện sau khi ăn thịt động vật nhiễm bệnh chưa nấu chín.
• Bệnh than nhiễm trùng huyết hoặc viêm màng não: Biến chứng nặng với tỷ lệ tử vong cao.

Như vậy, với câu hỏi bệnh than do virus hay vi khuẩn gây ra, thì câu trả lời là do vi khuẩn Bacillus anthracis. Đây là tác nhân có độc lực cao, gây nhiễm trùng nặng và đe dọa tính mạng nếu không được chẩn đoán, điều trị kịp thời. Để phòng bệnh, cần hạn chế tiếp xúc với động vật mắc bệnh hoặc nghi mắc bệnh, không giết mổ, tiêu thụ thịt động vật không rõ nguồn gốc và tuân thủ các biện pháp kiểm soát dịch tễ. 

2. Đặc điểm vi khuẩn bệnh than

Vi khuẩn gây bệnh than có nhiều đặc tính sinh học đặc biệt giúp chúng tồn tại lâu ngoài môi trường và gây bệnh nặng ở cả người lẫn động vật. Không chỉ có khả năng tạo bào tử bền vững, vi khuẩn này còn sinh độc tố mạnh và có thể gây nhiều thể bệnh nguy hiểm nếu xâm nhập vào cơ thể.

2.1. Đặc điểm hình thái vi khuẩn gây bệnh than

Vi khuẩn bệnh than có tên khoa học là Bacillus anthracis, thuộc nhóm trực khuẩn Gram dương, hình que và có khả năng tạo bào tử.

Dưới kính hiển vi, vi khuẩn thường xuất hiện dưới dạng trực khuẩn lớn, hai đầu vuông, xếp riêng lẻ hoặc thành chuỗi ngắn giống “toa tàu”. Trong điều kiện thuận lợi như bên trong cơ thể người hoặc động vật, vi khuẩn phát triển mạnh và tiết độc tố gây bệnh.

2.2. Có khả năng tạo bào tử cực kỳ bền vững

Một trong những đặc điểm quan trọng nhất của Bacillus anthracis là khả năng tạo bào tử khi gặp điều kiện bất lợi như thiếu dinh dưỡng, khô nóng hoặc thay đổi môi trường.

Bào tử của vi khuẩn:

• Có khả năng tồn tại rất lâu ngoài môi trường
• Chịu được điều kiện khắc nghiệt
• Có thể tồn tại nhiều năm trong đất, lông, da hoặc xương động vật
• Khó bị tiêu diệt bởi các điều kiện tự nhiên thông thường.

Đây cũng là lý do bệnh than có thể tái phát tại những khu vực từng xuất hiện gia súc mắc bệnh trước đó.

2.3. Vi khuẩn sinh độc tố rất mạnh

Sau khi xâm nhập cơ thể, bào tử sẽ nảy mầm thành vi khuẩn hoạt động và tiết ra các ngoại độc tố có độc lực cao.

Các độc tố này có thể:

• Gây phù nề mô
• Phá hủy tế bào
• Ức chế đáp ứng miễn dịch
• Gây sốc nhiễm trùng
• Dẫn đến suy đa cơ quan

Độc tố của vi khuẩn bệnh than đặc biệt nguy hiểm đối với hệ tuần hoàn, gan và hệ thần kinh trung ương.

2.4. Lây từ động vật sang người và gây nhiều thể bệnh nguy hiểm

Vi khuẩn Bacillus anthracis tồn tại tự nhiên trong đất và thường gây bệnh ở các động vật ăn cỏ như trâu, bò, dê, cừu và ngựa. Con người có thể nhiễm vi khuẩn khi tiếp xúc trực tiếp với động vật mắc bệnh, giết mổ gia súc nhiễm bệnh, sử dụng thịt chưa được nấu chín kỹ hoặc hít phải bào tử vi khuẩn trong không khí. 

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn có thể gây nhiều thể bệnh khác nhau như: Bệnh than ngoài da, bệnh than đường hô hấp, bệnh than đường tiêu hóa, nhiễm trùng huyết và viêm màng não do than. Trong đó, thể hô hấp và nhiễm trùng huyết là những thể bệnh đặc biệt nguy hiểm, có nguy cơ tử vong cao nếu không được phát hiện và điều trị sớm.

3. Bệnh than lây qua đường nào?

Khi tìm hiểu bệnh than do virus hay vi khuẩn gây ra, nhiều người thường lo ngại về khả năng lây nhiễm của căn bệnh này. Trên thực tế, bệnh than có thể lây từ động vật sang người qua nhiều con đường khác nhau. Nguồn lây chủ yếu đến từ động vật mắc bệnh hoặc các sản phẩm chứa bào tử vi khuẩn như da, lông, xương và thịt nhiễm khuẩn. 

3.1. Lây truyền qua da

Đây là con đường lây nhiễm phổ biến nhất của bệnh than. Vi khuẩn xâm nhập qua các vết trầy xước, vết thương hở hoặc vùng da tổn thương khi tiếp xúc trực tiếp với động vật mắc bệnh hoặc sản phẩm từ động vật nhiễm khuẩn như da, lông, thịt và xương.

Nguy cơ thường gặp ở:

• Người chăn nuôi
• Nhân viên giết mổ
• Người chế biến da, lông động vật
• Người tiếp xúc với gia súc bệnh.

Bệnh than qua da thường gây tổn thương loét đặc trưng màu đen ở trung tâm tổn thương.

3.2. Lây truyền qua đường hô hấp

Bệnh than có thể lây khi con người hít phải bào tử Bacillus anthracis tồn tại trong không khí. Bào tử thường phát tán trong quá trình xử lý da, lông, len, xương động vật hoặc từ môi trường đất bị ô nhiễm.

Đây là con đường lây nguy hiểm nhất vì có thể gây bệnh than thể hô hấp với diễn tiến nhanh, dễ dẫn đến:

• Suy hô hấp
• Nhiễm trùng huyết
• Sốc nhiễm trùng
• Tử vong nếu không điều trị sớm.

3.3. Lây truyền qua đường tiêu hóa

Con người cũng có thể mắc bệnh than khi ăn thịt hoặc sản phẩm từ động vật nhiễm bệnh chưa được nấu chín kỹ. Sau khi vào đường tiêu hóa, vi khuẩn phát triển và gây tổn thương niêm mạc ruột.

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Sốt
• Buồn nôn, nôn
• Đau bụng dữ dội
• Tiêu chảy, đôi khi có máu

Mặc dù ít gặp hơn so với đường da và hô hấp, bệnh than đường tiêu hóa vẫn có nguy cơ gây biến chứng nặng. Do đó, hiểu rõ bệnh than do virus hay vi khuẩn gây ra cũng giúp nâng cao ý thức phòng tránh, đặc biệt trong việc sử dụng thực phẩm có nguồn gốc động vật.

Như vậy, với thắc mắc bệnh than do virus hay vi khuẩn gây ra, nguyên nhân chính được xác định là do vi khuẩn Bacillus anthracis. Đây là loại vi khuẩn có khả năng tạo bào tử bền vững, tồn tại lâu trong môi trường và gây nhiều thể bệnh nguy hiểm ở người nếu không được phát hiện sớm. Việc hạn chế tiếp xúc với động vật nghi mắc bệnh, không giết mổ hay sử dụng thịt gia súc chết bất thường và tuân thủ các biện pháp phòng dịch là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh than.