U dưới niêm mạc dạ dày là gì và có nguy hiểm không?

U dưới niêm mạc dạ dày là tổn thương phát triển từ các lớp nằm bên dưới niêm mạc dạ dày, chẳng hạn lớp dưới niêm mạc, cơ niêm hoặc lớp cơ. Khác với polyp và nhiều dạng ung thư xuất phát từ bề mặt niêm mạc, những tổn thương này thường được bao phủ bởi lớp niêm mạc còn nguyên vẹn nên khó nhận biết bằng triệu chứng.

1. Dấu hiệu u dưới niêm mạc dạ dày nhận biết như thế nào?

Ở giai đoạn sớm, dấu hiệu u dưới niêm mạc dạ dày thường không rõ ràng. Khối u nhỏ có thể không gây bất kỳ triệu chứng nào và chỉ được phát hiện trong quá trình nội soi.

Khi tổn thương lớn hơn, biểu hiện có thể thay đổi tùy vị trí và mức độ chèn ép:

Xuất huyết tiêu hóa: Khối u có thể gây trợt hoặc loét niêm mạc bên trên, dẫn đến nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc thiếu máu kéo dài.
Đau, đầy tức vùng thượng vị: Một số người bệnh có cảm giác đau âm ỉ, nặng bụng hoặc đầy trướng khi khối u gây ảnh hưởng đến các mô xung quanh.
Cản trở lưu thông thức ăn: Tổn thương gần tâm vị có thể gây nuốt vướng; nếu nằm gần môn vị, người bệnh có thể buồn nôn hoặc nôn sau ăn.

Những biểu hiện này không đặc hiệu, vì vậy không thể dựa vào triệu chứng để xác định chính xác bản chất khối u.

*U dưới niêm mạc dạ dày là tổn thương phát triển từ các lớp nằm bên dưới niêm mạc dạ dày*

2. Kích thước u dưới niêm mạc dạ dày bao nhiêu thì đáng lo ngại?

Kích thước là một trong những yếu tố được sử dụng khi đánh giá u dưới niêm mạc dạ dày, nhưng không thể dùng riêng tiêu chí này để xác định nguy cơ.

Dưới 10mm: Nhiều tổn thương nhỏ có nguy cơ thấp, đặc biệt khi không kèm đặc điểm bất thường trên siêu âm nội soi. Thường có thể theo dõi thay vì can thiệp ngay.
Từ 10-20 mm: Cần đánh giá kỹ hơn bằng siêu âm nội soi để xác định lớp xuất phát, cấu trúc và những dấu hiệu nghi ngờ.
Từ 20mm trở lên: Cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá thận trọng hơn, nhất là khi tổn thương có đặc điểm gợi ý GIST hoặc có biểu hiện lâm sàng.

Ngoài kích thước, bác sĩ còn xem xét tốc độ phát triển, vị trí, lớp thành dạ dày mà tổn thương xuất phát và hình ảnh trên EUS để quyết định hướng xử trí.

Phần lớn trường hợp được phát hiện tình cờ khi nội soi vì các bệnh lý tiêu hóa khác. Mức độ nguy hiểm không giống nhau mà phụ thuộc vào loại tổn thương. Một số dạng thường lành tính như u mỡ, u cơ trơn, mô tụy lạc chỗ hoặc u Schwann. Trong khi đó, GIST và u thần kinh nội tiết dạ dày có thể cần đánh giá kỹ hơn do nguy cơ ác tính hoặc tiến triển.

3. Phương pháp chẩn đoán u dưới niêm mạc dạ dày chính xác hiện nay là gì?

Chẩn đoán u dưới niêm mạc dạ dày thường cần phối hợp nội soi, siêu âm nội soi và lấy mô khi có chỉ định.

Nội soi dạ dày: Giúp phát hiện vị trí tổn thương, đánh giá kích thước tương đối, hình dạng và tình trạng niêm mạc phủ bên trên.
Siêu âm nội soi (EUS): Cho phép xác định lớp thành dạ dày nơi tổn thương xuất phát, đo kích thước và đánh giá cấu trúc, ranh giới của khối u. Đây là phương tiện quan trọng trong phân loại các tổn thương dưới biểu mô.
EUS tăng cường tương phản (CH-EUS): Có thể hỗ trợ đánh giá đặc điểm tưới máu của tổn thương và góp phần phân biệt một số loại u.
Sinh thiết: Với tổn thương nghi ngờ hoặc cần xác định bản chất trước điều trị, bác sĩ có thể lấy mẫu bằng EUS-FNB hoặc các kỹ thuật lấy mô khác. Mẫu bệnh phẩm được đánh giá mô bệnh học và hóa mô miễn dịch để xác định loại u.

*Ở giai đoạn sớm dấu hiệu u dưới niêm mạc dạ dày thường không rõ ràng*

4. Lịch theo dõi u dưới niêm mạc dạ dày được bác sĩ khuyến cáo ra sao?

Lịch theo dõi u dưới niêm mạc dạ dày phụ thuộc vào loại tổn thương, kích thước, đặc điểm trên EUS và việc đã xác định được mô bệnh học hay chưa.

Tổn thương lành tính đã xác định: Một số tổn thương như u mỡ, mô tụy lạc chỗ hoặc u Schwann không triệu chứng có thể không cần theo dõi nội soi thường quy.
Chưa xác định được bản chất: Với tổn thương nhỏ dưới 10mm, có thể kiểm tra lại sau 3-6 tháng; nếu ổn định, khoảng cách giữa các lần theo dõi có thể kéo dài.
Từ 10-20 mm: Có thể được theo dõi bằng nội soi định kỳ khoảng 1-2 năm/lần tùy đặc điểm tổn thương.
Trên 20 mm chưa cắt bỏ: Thường cần kết hợp nội soi và EUS với khoảng cách theo dõi ngắn hơn, chẳng hạn sau 6 tháng rồi đánh giá định kỳ 6-12 tháng.
g-NENs type 1 dưới 10mm: Có thể được theo dõi nội soi định kỳ theo đánh giá của bác sĩ.

Lịch cụ thể cần được cá thể hóa thay vì áp dụng cứng nhắc theo kích thước.

5. Khi nào cần điều trị u dưới niêm mạc dạ dày và có những phương pháp nào?

Điều trị u dưới niêm mạc dạ dày thường được cân nhắc khi tổn thương có nguy cơ ác tính, phát triển, gây triệu chứng hoặc có đặc điểm đáng ngờ trên EUS. Một số trường hợp cần can thiệp gồm:

Khối u có kích thước lớn hoặc tiếp tục tăng kích thước.
Hình ảnh EUS nghi ngờ GIST hoặc tổn thương có đặc điểm nguy cơ cao.
Gây xuất huyết, đau, tắc nghẽn hoặc các biến chứng tiêu hóa.
Một số trường hợp u thần kinh nội tiết dạ dày cần điều trị tùy type và kích thước.

Tùy vị trí, kích thước và lớp xuất phát, các lựa chọn có thể bao gồm:

ESD: Cắt tổn thương qua nội soi, phù hợp với một số tổn thương nông và có chỉ định.
STER hoặc ESE: Bóc tách tổn thương qua đường hầm hoặc dưới niêm mạc, thường được áp dụng cho một số u xuất phát từ lớp cơ.
EFTR: Cắt toàn bộ bề dày thành dạ dày qua nội soi trong những trường hợp phù hợp.
Phẫu thuật nội soi: Có thể được lựa chọn khi khối u lớn, vị trí khó tiếp cận bằng nội soi hoặc không phù hợp với các kỹ thuật nội soi.

U dưới niêm mạc dạ dày có thể là tổn thương lành tính hoặc có nguy cơ ác tính. Do triệu chứng thường không rõ ràng, nội soi và EUS đóng vai trò quan trọng trong phát hiện, đánh giá đặc điểm và lựa chọn hướng theo dõi hoặc điều trị. Khi tổn thương có dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định lấy mô để xác định bản chất trước khi quyết định phương án can thiệp.