Các dấu hiệu đa nang buồng trứng ở tuổi dậy thì

Dậy thì là giai đoạn cơ thể có những thay đổi mạnh mẽ về nội tiết tố, nhưng đôi khi những rối loạn bất thường lại bị nhầm lẫn với quá trình phát triển tự nhiên. Một trong những vấn đề sức khỏe sinh sản phổ biến nhất mà các bạn gái có thể gặp phải chính là hội chứng PCOS. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu đa nang buồng trứng ở tuổi dậy thì không chỉ giúp can thiệp kịp thời để bảo vệ sức khỏe sinh sản tương lai mà còn giúp trẻ ổn định tâm lý trước những biến đổi thất thường của cơ thể.

Việc nhận biết Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) ở tuổi dậy thì thường khó khăn hơn so với người trưởng thành. Lý do là vì nhiều dấu hiệu của PCOS như mụn trứng cá, chu kỳ kinh nguyệt không đều và thay đổi tâm trạng cũng chính là những biến đổi sinh lý bình thường của quá trình dậy thì. Dưới đây là các dấu hiệu đa nang buồng trứng ở tuổi dậy thì:

1. Chu kỳ kinh nguyệt bất thường

Đây là dấu hiệu phổ biến nhất. Theo PMC, khoảng 75% chu kỳ kinh nguyệt ở tuổi vị thành niên được báo cáo là kéo dài từ 21 – 45 ngày trong năm đầu tiên sau khi có kinh nguyệt lần đầu và dự kiến ​​sẽ đạt đến thời gian của người lớn sau 2 – 3 năm kể từ khi bắt đầu chu kỳ kinh nguyệt. Do đó, kinh nguyệt xảy ra thường xuyên đến 19 ngày sau kỳ kinh nguyệt trước đó hoặc hiếm khi xảy ra hơn 90 ngày sau kỳ kinh nguyệt gần nhất làm tăng khả năng chẩn đoán đa nang buồng trứng ở tuổi dậy thì. Chu kỳ kinh nguyệt không đều phản ánh tình trạng không rụng trứng, sự kéo dài của tình trạng này định hướng đến hội chứng buồng trứng đa nang. 

Ở tuổi dậy thì, kinh nguyệt có thể chưa ổn định ngay, nhưng nếu có các biểu hiện sau thì cần lưu ý:

• Vô kinh: Không có kinh nguyệt dù đã 15 tuổi hoặc 3 năm sau khi ngực phát triển.
• Kinh thưa: Chu kỳ kéo dài hơn 45 ngày (sau năm đầu tiên có kinh).
• Rong kinh: Mất máu quá nhiều hoặc kéo dài.

Chẩn đoán dấu hiệu đa nang buồng trứng ở tuổi dậy thì khó hơn người trưởng thành. Các chuyên gia thường đợi ít nhất 2 năm kể từ kỳ kinh đầu tiên trước khi khẳng định chẩn đoán, vì những xáo trộn nội tiết giai đoạn đầu rất dễ bị nhầm lẫn với đa nang buồng trứng .

Lưu ý: nhiều cô gái mắc đa nang buồng trứng vẫn có thể mang thai nếu quan hệ tình dục. Vì vậy, nếu bạn có quan hệ tình dục, hãy sử dụng bao cao su mỗi khi quan hệ để tránh mang thai hoặc mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STD). 

2. Các dấu hiệu do dư thừa Androgen (Nội tiết tố nam)

Cả nam và nữ đều sản sinh ra hormone sinh dục, nhưng với lượng khác nhau. Ở nữ giới, buồng trứng sản sinh ra hormone estrogen và progesterone, cũng như androgen, chẳng hạn như testosterone. Tuyến thượng thận cũng sản sinh ra androgen. Những tuyến nhỏ này nằm trên đỉnh mỗi quả thận. Các hormone này điều chỉnh chu kỳ kinh nguyệt và sự rụng trứng của nữ giới. Cơ thể sản sinh quá nhiều hormone androgen dẫn đến những thay đổi về ngoại hình:

• Rậm lông (Hirsutism): Lông mọc nhiều ở những vị trí không mong muốn như môi trên, cằm, ngực, bụng hoặc lưng.
• Mụn trứng cá nghiêm trọng: Mụn mọc nhiều, dai dẳng và khó điều trị bằng các phương pháp thông thường.
• Rụng tóc: Tóc mỏng dần ở vùng đỉnh đầu.

Những bé gái có dấu hiệu dậy thì sớm (chẳng hạn như mọc lông nách hoặc lông mu trước 8 tuổi) có thể có nguy cơ mắc hội chứng buồng trứng đa nang cao hơn sau này.

3. Biến đổi về da và chuyển hóa là dấu hiệu đa nang buồng trứng ở tuổi dậy thì

Mặc dù nguyên nhân gây ra hội chứng buồng trứng đa nang chưa được hiểu rõ hoàn toàn, các nhà nghiên cứu nghi ngờ nó có thể liên quan đến tình trạng kháng insulin. Insulin là một hormone giúp cơ thể chuyển hóa đường thành năng lượng. Khi tình trạng kháng insulin phát triển, lượng glucose tích tụ trong máu (dẫn đến bệnh tiểu đường loại 2) và cơ thể sẽ bù đắp bằng cách sản xuất nhiều insulin hơn.

Thêm nữa, yếu tố nguy cơ lớn nhất gây ra hội chứng buồng trứng đa nang là thừa cân hoặc béo phì, đặc biệt là khi mỡ tích tụ quanh vùng bụng. Các tế bào mỡ quanh vùng bụng sản sinh ra hormone và các chất khác làm tăng tình trạng viêm trong cơ thể, dẫn đến kháng insulin.

Dấu hiệu đa nang buồng trứng ở tuổi dậy thì thường đi kèm với tình trạng kháng insulin, biểu hiện qua:

• Gai đen (Acanthosis Nigricans): Các mảng da trở nên sậm màu, dày và mịn như nhung ở các nếp gấp như cổ, nách hoặc bẹn.
• Tăng cân nhanh: Đặc biệt là tích tụ mỡ vùng bụng, khó giảm cân dù đã điều chỉnh chế độ ăn.

4. Thay đổi cấu trúc buồng trứng

Hình thái buồng trứng đa nang thường được xác định qua siêu âm đầu dò âm đạo. Tiêu chí chẩn đoán gồm thể tích buồng trứng ≥10 ml và có ≥12 nang noãn với đường kính 2–9 mm. Tuy nhiên, khi đánh giá ở thanh thiếu niên, cần thận trọng vì những đặc điểm này có thể xuất hiện do thay đổi sinh lý bình thường trong giai đoạn dậy thì.

Vì vậy, các dấu hiệu trên không phải lúc nào cũng đáng tin cậy khi xem xét dấu hiệu u nang buồng trứng ở tuổi dậy thì, do buồng trứng ở lứa tuổi này vốn có nhiều nang tự nhiên.

Trong trường hợp nghi ngờ rối loạn nội tiết, đặc biệt là tăng androgen, xét nghiệm máu là bước cần thiết. Các chỉ số nên kiểm tra gồm testosterone toàn phần, testosterone tự do, LH và FSH. Trong đó, testosterone tự do có độ nhạy cao hơn vì không liên kết với SHBG và tồn tại ở dạng tự do trong máu. Kết quả được xem là bất thường khi các chỉ số vượt ngưỡng tiêu chuẩn của từng phòng xét nghiệm.

Hành trình dậy thì vốn đã có nhiều bỡ ngỡ và sẽ càng khó khăn hơn nếu trẻ phải đối mặt với những rối loạn nội tiết tố. Tuy nhiên, đa nang buồng trứng ở giai đoạn này không quá nguy hiểm nếu được phát hiện sớm. Hy vọng những thông tin trên giúp bạn nhận biết các dấu hiệu đa nang buồng trứng ở tuổi dậy thì, từ đó hỗ trợ trẻ vượt qua giai đoạn dậy thì một cách nhẹ nhàng và ổn định hơn.