Đo chức năng hô hấp là gì?

Đo chức năng hô hấp là gì? Hiểu một cách đơn giản, đo chức năng hô hấp là phương pháp kiểm tra khả năng hoạt động của phổi, giúp bác sĩ đánh giá sức khỏe đường thở và phát hiện sớm các vấn đề hô hấp để có hướng điều trị phù hợp. Đây là xét nghiệm quan trọng, thường được chỉ định khi người bệnh có triệu chứng khó thở, ho kéo dài hoặc cần theo dõi bệnh phổi lâu dài.

1. Đo chức năng hô hấp là gì?

Đo chức năng hô hấp là gì? Đây là phương pháp kiểm tra hoạt động của phổi bằng các xét nghiệm không xâm lấn, không gây đau hay chảy máu. Kỹ thuật này không đánh giá hình dạng phổi như chụp X-quang mà tập trung đo khả năng làm việc của phổi thông qua các chỉ số như phổi chứa được bao nhiêu không khí, tốc độ đẩy khí ra ngoài và khả năng trao đổi oxy.

Hình thức đo chức năng hô hấp phổ biến nhất là hô hấp ký. Khi thực hiện, người bệnh chỉ cần hít thật sâu rồi thổi mạnh vào một ống ngậm nối với máy đo để ghi lại các thông số hoạt động của phổi.

2. Đo chức năng hô hấp để làm gì?

Vậy đo chức năng hô hấp để làm gì? Bác sĩ sẽ chỉ định đo chức năng hô hấp để đánh giá sức khỏe phổi và hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi cũng như điều trị bệnh. Cụ thể, phương pháp này có các mục đích sau:

Xác định nguyên nhân gây các triệu chứng như ho kéo dài, khò khè, khó thở hoặc tức ngực.
Phát hiện các bệnh lý hô hấp thường gặp như hen suyễn, COPD, viêm phế quản mạn, khí phế thũng hoặc bệnh phổi hạn chế.
Theo dõi hiệu quả điều trị, đánh giá tác dụng của thuốc hít, thuốc xịt.
Đánh giá chức năng phổi trước các phẫu thuật lớn để đảm bảo an toàn gây mê và hồi phục sau mổ.
Kiểm tra sức khỏe nghề nghiệp cho người làm việc trong môi trường nhiều bụi, hóa chất nhằm phát hiện sớm tổn thương phổi.

3. Quy trình đo chức năng hô hấp

Để có kết quả đo chính xác, người bệnh cần hợp tác đúng theo hướng dẫn vì thiết bị đo rất nhạy. Chỉ cần thổi sai kỹ thuật, kết quả có thể bị sai lệch và dẫn đến chẩn đoán không đúng. Hiểu rõ đo chức năng hô hấp là gì và cách thực hiện sẽ giúp quá trình kiểm tra đạt độ chính xác cao hơn.

Bước 1: Chuẩn bị trước khi đo

Đây là bước quan trọng nhưng thường bị bỏ qua. Người bệnh cần ngưng thuốc giãn phế quản theo chỉ định của bác sĩ, thường từ 4–6 giờ với thuốc tác dụng ngắn và 12–24 giờ với thuốc tác dụng dài. Không hút thuốc ít nhất 6 giờ trước khi đo, mặc quần áo rộng rãi, tránh ăn quá no, uống rượu bia và không vận động mạnh trước khi kiểm tra.

Bước 2: Thực hiện đo

Người bệnh ngồi thẳng lưng, chân đặt vững trên sàn. Kỹ thuật viên sẽ kẹp mũi để không khí chỉ thoát qua miệng, sau đó ngậm chặt ống thở. Bạn cần hít thật sâu cho đầy phổi rồi thổi ra thật mạnh, nhanh và liên tục cho đến khi không còn hơi. Thao tác này được lặp lại ít nhất 3 lần để chọn ra kết quả chính xác và ổn định nhất.

Bước 3: Test phục hồi phế quản (nếu cần)

Nếu kết quả cho thấy có tắc nghẽn đường thở, bác sĩ sẽ cho dùng thuốc giãn phế quản và đo lại sau khoảng 15–20 phút. Việc này giúp đánh giá khả năng đáp ứng của đường thở với thuốc, hỗ trợ chẩn đoán các bệnh hô hấp như hen suyễn.

4. Hướng dẫn đọc kết quả đo chức năng hô hấp

Hướng dẫn đọc kết quả đo chức năng hô hấp giúp bạn hiểu rõ tình trạng hoạt động của phổi sau khi thực hiện hô hấp ký. Đây là bước quan trọng sau khi đã làm xét nghiệm để đánh giá chính xác chức năng phổi, qua đó hiểu rõ hơn đo chức năng hô hấp là gì và ý nghĩa của từng chỉ số trên kết quả.

Khi xem phiếu kết quả, cần tập trung vào 3 chỉ số chính:

FVC (Dung tích sống gắng sức): Cho biết tổng lượng không khí bạn có thể thở ra sau khi hít vào thật sâu. Nếu FVC thấp, phổi có thể giãn nở kém hoặc dung tích phổi bị giảm, thường gặp trong các bệnh phổi hạn chế.
FEV1 (Thể tích thở ra trong giây đầu): Thể hiện lượng khí được đẩy ra trong giây đầu tiên. Chỉ số này thấp cho thấy đường thở bị hẹp, khí khó thoát ra, thường gặp trong hen suyễn hoặc COPD.
Tỷ số FEV1/FVC: Đây là chỉ số quan trọng để phân biệt bệnh lý. Giá trị bình thường khoảng 70–80%. Nếu tỷ số này giảm, thường gợi ý tình trạng tắc nghẽn đường thở.

Cách đọc kết quả cơ bản:

Bước 1: Xem tỷ số FEV1/FVC

Trước tiên, hãy nhìn vào tỷ số FEV1/FVC. Nếu chỉ số này dưới 0,70, nghĩa là đường thở đang bị hẹp, gọi là hội chứng tắc nghẽn. Tình trạng này thường gặp ở hen suyễn hoặc COPD, nhất là ở người hút thuốc lâu năm. Nếu FEV1/FVC từ 0,70 trở lên, đường thở được xem là thông thoáng.

Bước 2: Xem chỉ số FVC

Tiếp theo, kiểm tra chỉ số FVC. Nếu FVC dưới 80% so với giá trị dự đoán, có thể phổi bị giảm dung tích, gợi ý hội chứng hạn chế, tức là phổi không giãn nở tốt.

Bước 3: Đánh giá mức độ nặng nhẹ

Dựa vào FEV1 (% so với dự đoán), bác sĩ sẽ xếp mức độ bệnh. FEV1 trên 80% là nhẹ, từ 50–80% là trung bình, từ 30–50% là nặng, và dưới 30% là rất nặng.

Bước 4: Test hồi phục phế quản

Sau khi xịt thuốc, so sánh FEV1 trước và sau. Nếu FEV1 tăng ít nhất 12% và tăng thêm 200 ml, test dương tính, thường gợi ý hen suyễn. Nếu FEV1 không cải thiện rõ, có thể liên quan đến COPD hoặc chức năng phổi bình thường

Bài viết đã giúp bạn hiểu rõ đo chức năng hô hấp là gì và đo chức năng hô hấp để làm gì. Hy vọng những thông tin cơ bản về ý nghĩa và quy trình đo sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn tầm quan trọng của phương pháp này. Thực hiện đo chức năng hô hấp khi có chỉ định sẽ hỗ trợ phát hiện sớm, theo dõi và điều trị hiệu quả các bệnh về phổi.

Nguồn tài liệu tham khảo: Clevelandclinic, Hopkinsmedicine, LUNG, Pubmed, NCBI, AAFP