Phong thấp là gì và có vai trò như thế nào?
Phong thấp là gì, có đặc điểm như thế nào và ảnh hưởng ra sao đến sức khỏe? Phong thấp được xem là một trong những tác nhân gây bệnh từ bên ngoài, có thể ảnh hưởng đến sự vận hành khí huyết và gây ra nhiều biểu hiện bất thường trong cơ thể.
1. Phong thấp là gì? Phân biệt giữa phong thấp và phong hàn
1.1. Phong thấp là gì?
Phong thấp là thuật ngữ dân gian thường được sử dụng để chỉ các bệnh lý liên quan đến cơ, xương, khớp, trong đó có viêm khớp dạng thấp. Đây là bệnh viêm khớp mạn tính có nguồn gốc tự miễn, xảy ra khi hệ miễn dịch hoạt động bất thường, tấn công nhầm vào màng hoạt dịch của khớp, gây viêm, đau và có thể làm tổn thương cấu trúc khớp theo thời gian.
Viêm khớp dạng thấp là một trong những bệnh lý cơ xương khớp thường gặp, chủ yếu xuất hiện ở người trưởng thành, đặc biệt trong độ tuổi 30–50. Bệnh có thể tiến triển kéo dài, gây ảnh hưởng đến khả năng vận động và làm tăng nguy cơ tổn thương khớp nếu không được chẩn đoán, điều trị kịp thời.
Các triệu chứng đặc trưng bao gồm đau nhức, sưng khớp, nóng tại khớp và cứng khớp, thường rõ rệt hơn vào buổi sáng sau khi thức dậy. Ngoài những tổn thương tại khớp, bệnh còn có khả năng gây ảnh hưởng đến các cơ quan khác như tim, phổi, mắt, da, mạch máu và hệ thần kinh.
Đặc biệt, tỷ lệ mắc viêm khớp dạng thấp ở nữ giới thường cao hơn nam giới. Vì vậy, hiểu rõ bệnh phong thấp là gì, nhận diện các dấu hiệu bất thường và chủ động thăm khám sớm sẽ giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng, hạn chế tổn thương khớp và phòng ngừa biến chứng.
1.2. Phong thấp và phong hàn khác nhau thế nào?
Theo Y học cổ truyền, cả hai đều liên quan đến sự tác động của ngoại tà nhưng có đặc điểm khác nhau:
– Phong thấp: Là sự kết hợp của phong tà và thấp tà, thường gây đau nhức, nặng mỏi cơ thể, tê bì và hạn chế vận động tại các khớp.
– Phong hàn: Là sự kết hợp của phong tà và hàn tà, thường liên quan đến các biểu hiện sợ lạnh, ớn lạnh, đau đầu, đau mỏi cơ thể hoặc các triệu chứng cảm lạnh theo cách phân loại của Y học cổ truyền.
2. Phong thấp có biểu hiện gì?
Bệnh phong thấp là cách gọi dân gian thường dùng để chỉ một số bệnh lý cơ xương khớp, trong đó có viêm khớp dạng thấp. Đây là bệnh lý tự miễn mạn tính, xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công nhầm vào các mô khớp, gây viêm, sưng đau và ảnh hưởng đến khả năng vận động.
Nếu không được kiểm soát kịp thời, bệnh có thể tiến triển, làm tổn thương cấu trúc khớp, gây biến dạng và suy giảm chức năng vận động. Một số dấu hiệu thường gặp ở người mắc viêm khớp dạng thấp bao gồm:
2.1. Đau nhức xương khớp và cơ bắp
Người bệnh thường xuất hiện cảm giác đau âm ỉ hoặc đau kéo dài tại các khớp, đặc biệt ở bàn tay, cổ tay, bàn chân và đầu gối. Triệu chứng có thể xảy ra ngay cả khi nghỉ ngơi, gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt thường ngày. Một số trường hợp còn kèm theo tình trạng đau mỏi cơ.
2.2. Sưng, nóng tại các khớp
Tình trạng viêm khớp có thể khiến vùng khớp bị tổn thương sưng to, nóng và đôi khi ửng đỏ. Các biểu hiện này thường xuất hiện ở nhiều khớp, có tính chất đối xứng hai bên cơ thể và có thể kéo dài hoặc tái phát theo từng đợt.
2.3. Cứng khớp, khó vận động
Cứng khớp là một trong những biểu hiện đặc trưng của viêm khớp dạng thấp, thường rõ rệt vào buổi sáng hoặc sau thời gian dài không vận động. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi co duỗi, cầm nắm đồ vật hoặc đi lại. Tình trạng cứng khớp buổi sáng thường kéo dài trên 30 phút, thậm chí lâu hơn.
2.4. Mệt mỏi, chán ăn và sụt cân
Quá trình viêm kéo dài có thể khiến cơ thể thường xuyên uể oải, thiếu năng lượng và suy giảm thể lực. Một số người còn gặp tình trạng ăn uống kém, giảm cảm giác ngon miệng và sụt cân không chủ ý, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.
2.5. Xuất hiện các bất thường trên da
Ở một số trường hợp, viêm khớp dạng thấp có thể gây tổn thương ngoài khớp như nổi các nốt thấp dưới da, thường gặp tại khuỷu tay hoặc những vùng chịu áp lực. Một số biểu hiện da khác có thể xuất hiện khi bệnh gây biến chứng viêm mạch, tuy nhiên không phải người bệnh nào cũng gặp tình trạng này.
2.6. Khô mắt, khô miệng
Viêm khớp dạng thấp đôi khi đi kèm hội chứng Sjögren thứ phát, làm suy giảm hoạt động của tuyến nước mắt và tuyến nước bọt. Người bệnh có thể cảm thấy mắt khô rát, cộm xốn, miệng khô hoặc khó nuốt thức ăn khô do thiếu nước bọt.
2.7. Một số triệu chứng toàn thân khác
Ngoài các biểu hiện tại khớp, bệnh còn có thể liên quan đến tình trạng thiếu máu, tê bì tay chân hoặc tổn thương tại phổi, tim và mạch máu. Những trường hợp xuất hiện khó thở, đau ngực hoặc suy giảm sức khỏe bất thường cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.
Nhìn chung, các dấu hiệu của bệnh phong thấp có thể khác nhau tùy nguyên nhân và mức độ tổn thương. Khi xuất hiện tình trạng đau, sưng hoặc cứng khớp kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra, chẩn đoán và điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng ảnh hưởng đến vận động.
3. Làm thế nào để phòng tránh phong thấp?
Mặc dù chưa có biện pháp ngăn ngừa hoàn toàn bệnh phong tê thấp (viêm khớp dạng thấp), việc xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng, bảo vệ chức năng khớp và hạn chế nguy cơ biến chứng.
3.1. Duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý
Người bệnh nên xây dựng thực đơn cân bằng, ưu tiên rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu canxi, omega-3 để hỗ trợ sức khỏe xương khớp. Đồng thời, cần hạn chế đồ uống có cồn, thực phẩm chế biến sẵn và những món ăn chứa nhiều chất béo không lành mạnh.
3.2. Điều chỉnh thói quen sinh hoạt
Thường xuyên vận động với các bài tập phù hợp như đi bộ, bơi lội hoặc yoga giúp duy trì độ linh hoạt của khớp và tăng cường sức mạnh cơ bắp. Bên cạnh đó, người bệnh nên nghỉ ngơi đầy đủ, kiểm soát căng thẳng và áp dụng chườm nóng hoặc chườm lạnh đúng cách để hỗ trợ giảm đau, cải thiện tình trạng cứng khớp.
Đặc biệt, khi xuất hiện các biểu hiện đau, sưng hoặc cứng khớp kéo dài, người bệnh cần chủ động thăm khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Viêm khớp dạng thấp có thể gây tổn thương khớp nghiêm trọng và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan nếu không được kiểm soát hiệu quả.
Tóm lại, phong thấp và phong tê thấp là những cách gọi dân gian của các tình trạng bệnh lý cơ xương khớp, trong đó có viêm khớp dạng thấp. Việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ phác đồ điều trị sẽ góp phần kiểm soát bệnh, bảo tồn khả năng vận động và hạn chế biến chứng lâu dài.
Tại Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng Thu Cúc TCI, người bệnh được bác sĩ thăm khám, đánh giá tình trạng vận động, mức độ đau, tê bì và khả năng phục hồi trước khi xây dựng phác đồ phù hợp. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp vật lý trị liệu, bài tập phục hồi chức năng, kết hợp cùng châm cứu, xoa bóp bấm huyệt hoặc các kỹ thuật Y học cổ truyền nhằm hỗ trợ giảm khó chịu, cải thiện vận động và nâng cao thể trạng.
Để đặt lịch thăm khám tại Thu Cúc TCI, bạn có thể sử dụng ứng dụng TCI Hospital tại app.thucuc.vn.
