Thai ngoài tử cung là gì và xử trí như thế nào?

Khi mang thai, vị trí làm tổ của phôi có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của thai kỳ. Nếu phôi làm tổ bên ngoài buồng tử cung, thai không thể phát triển bình thường và có thể gây biến chứng nguy hiểm cho người mẹ.

Vì vậy, việc nhận biết sớm thai ngoài tử cung, chẩn đoán đúng và xử trí kịp thời rất quan trọng. Bài viết dưới đây cung cấp những thông tin cần biết về nguyên nhân, dấu hiệu, phương pháp chẩn đoán và hướng điều trị tình trạng này.

1. Thai ngoài tử cung là gì?

Thai ngoài tử cung là tình trạng trứng sau khi thụ tinh không làm tổ trong buồng tử cung mà phát triển tại một vị trí khác.

Khoảng 95–98% trường hợp khối thai nằm ở vòi tử cung, hay còn gọi là ống dẫn trứng. Ngoài ra, thai có thể xuất hiện ở một số vị trí hiếm gặp hơn như:

Buồng trứng.
Cổ tử cung.
Sừng tử cung.
Ổ bụng.

Khi phôi đã bám và làm tổ tại vị trí bất thường, khối thai không thể tự di chuyển trở lại buồng tử cung. Hiện nay cũng chưa có phương pháp y khoa giúp chuyển thai ngoài tử cung vào đúng vị trí một cách an toàn.

Do vị trí làm tổ không có cấu trúc phù hợp và không đủ không gian cho thai phát triển, thai ngoài tử cung không thể tiếp tục phát triển như một thai kỳ bình thường.

Thai ngoài tử cung xảy ra khi phôi làm tổ và phát triển bên ngoài buồng tử cung, thường gặp nhất tại vòi tử cung.

2. Nguyên nhân thai ngoài tử cung là gì?

Có nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến quá trình di chuyển của trứng đã thụ tinh. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bác sĩ không xác định được nguyên nhân cụ thể.

2.1. Những nguyên nhân nào có thể dẫn đến thai ngoài tử cung?

Một trong những nguyên nhân thường gặp là vòi tử cung bị tổn thương. Tình trạng viêm nhiễm hoặc sẹo xơ sau nhiễm trùng, phẫu thuật có thể khiến trứng đã thụ tinh khó di chuyển vào buồng tử cung.

Bên cạnh đó, một số bệnh lý làm thay đổi cấu trúc hoặc hoạt động bình thường của cơ quan sinh sản cũng có thể cản trở quá trình di chuyển của phôi.

2.2. Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ thai ngoài tử cung?

Nguy cơ có thể tăng ở những phụ nữ có một hoặc nhiều yếu tố sau:

Từng bị thai ngoài tử cung. Nguy cơ tái phát trong lần mang thai tiếp theo khoảng 10–25%.
Có tiền sử phẫu thuật vùng chậu, đặc biệt là phẫu thuật tạo hình vòi tử cung hoặc triệt sản.
Viêm nhiễm phụ khoa hoặc mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục, đặc biệt là nhiễm Chlamydia.
Thực hiện các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như IVF.
Sử dụng dụng cụ tử cung hoặc dùng thuốc tránh thai khẩn cấp không đúng cách.
Hút thuốc lá.
Mang thai khi tuổi đã cao.

Có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn sẽ bị thai ngoài tử cung. Tuy nhiên, nhóm phụ nữ này nên chủ động thăm khám sớm khi phát hiện có thai.

3. Chẩn đoán thai ngoài tử cung bằng cách nào?

Để chẩn đoán thai ngoài tử cung, bác sĩ thường kết hợp triệu chứng lâm sàng với xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh.

Việc phát hiện tình trạng này từ giai đoạn sớm giúp bác sĩ có thêm cơ sở lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp và hạn chế biến chứng.

3.1. Dấu hiệu nào gợi ý thai ngoài tử cung?

Ở giai đoạn đầu, người bệnh vẫn có thể xuất hiện những biểu hiện giống thai kỳ bình thường như:

Chậm kinh.
Căng tức vú.
Buồn nôn.
Ốm nghén.

Sau đó, một số triệu chứng bất thường có thể xuất hiện. Điển hình là đau âm ỉ hoặc đau quặn vùng bụng dưới, đôi khi khu trú rõ ở một bên.

Chảy máu âm đạo bất thường cũng là dấu hiệu cần lưu ý. Máu có thể ra ít hoặc nhiều, màu nâu sẫm hoặc đỏ tươi. Tình trạng này xuất hiện ở khoảng 56% người bệnh.

Nếu khối thai bị vỡ, triệu chứng thường diễn biến đột ngột và nghiêm trọng hơn. Người bệnh có thể:

Đau bụng dữ dội.
Choáng váng hoặc ngất.
Da xanh, niêm mạc nhợt.
Mạch nhanh.
Tụt huyết áp.

Đây là tình trạng cấp cứu và cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.

Đau bụng dưới và chảy máu âm đạo bất thường là những dấu hiệu cần lưu ý khi nghi ngờ thai ngoài tử cung.

3.2. Xét nghiệm beta-hCG có vai trò gì?

Xét nghiệm máu định lượng beta-hCG giúp xác định nồng độ hormone thai kỳ trong cơ thể.

Trong thai kỳ bình thường ở giai đoạn sớm, beta-hCG thường tăng theo thời gian. Nếu chỉ số tăng chậm, không tăng theo mức dự kiến hoặc có xu hướng giảm, bác sĩ có thể nghi ngờ thai đang phát triển bất thường.

Tuy nhiên, beta-hCG không được sử dụng riêng lẻ để xác định vị trí thai. Bác sĩ cần kết hợp kết quả xét nghiệm với siêu âm và tình trạng lâm sàng.

3.3. Siêu âm giúp chẩn đoán thai ngoài tử cung như thế nào?

Siêu âm đầu dò âm đạo là phương pháp quan trọng trong quá trình xác định vị trí túi thai.

Qua siêu âm, bác sĩ có thể nhận thấy:

Chưa thấy túi thai trong buồng tử cung.
Xuất hiện khối bất thường ở vùng phần phụ hoặc cạnh tử cung.
Có dịch tự do trong ổ bụng nếu xảy ra chảy máu.

Kết quả siêu âm sẽ được đánh giá cùng với nồng độ beta-hCG và triệu chứng của người bệnh để đưa ra chẩn đoán phù hợp.

4. Biến chứng thai ngoài tử cung có nguy hiểm không?

Biến chứng thai ngoài tử cung có thể diễn biến nhanh, đặc biệt khi khối thai tiếp tục phát triển và làm vỡ vòi tử cung.

Khi đó, máu có thể chảy nhiều vào ổ bụng. Người bệnh có nguy cơ mất máu nhanh, sốc xuất huyết, suy đa cơ quan và thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Ngoài nguy cơ đối với tính mạng, thai ngoài tử cung còn có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Nếu vòi tử cung bị tổn thương nghiêm trọng, bác sĩ có thể phải cắt bỏ cơ quan này.

Do đó, người có dấu hiệu nghi ngờ cần đi khám càng sớm càng tốt.

5. Xử trí thai ngoài tử cung như thế nào?

Xử trí thai ngoài tử cung phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Bác sĩ sẽ đánh giá kích thước khối thai, nồng độ beta-hCG, tình trạng chảy máu và sức khỏe tổng thể của người bệnh trước khi lựa chọn phương pháp.

– Theo dõi

Một số trường hợp có thể được theo dõi nếu khối thai có xu hướng tự thoái triển, beta-hCG dưới 1.000 IU/L và tiếp tục giảm. Đồng thời, người bệnh không có dấu hiệu chảy máu trong hoặc bất ổn về huyết động.

Trong quá trình này, người bệnh cần tái khám và xét nghiệm theo đúng lịch của bác sĩ.

Theo dõi sát beta-hCG và tái khám định kỳ giúp đánh giá diễn tiến của thai ngoài tử cung.

– Điều trị bằng thuốc

Methotrexate có thể được sử dụng nhằm ngăn tế bào của khối thai tiếp tục phát triển.

Phương pháp này thường được cân nhắc khi:

Khối thai còn nhỏ, dưới 3 cm.
Khối thai chưa vỡ.
Người bệnh ổn định huyết động.
Nồng độ beta-hCG chưa quá cao.

Sau khi dùng thuốc, người bệnh vẫn cần được theo dõi chặt chẽ.

– Phẫu thuật nội soi

Phẫu thuật nội soi có thể được chỉ định khi khối thai lớn, đã xuất hiện tim thai hoặc điều trị bằng thuốc không đạt hiệu quả.

Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ có thể mở vòi tử cung để lấy khối thai và bảo tồn cơ quan này. Nếu vòi tử cung bị tổn thương nặng, việc cắt bỏ có thể cần thiết.

– Phẫu thuật mổ hở

Mổ hở thường được áp dụng trong tình huống cấp cứu. Điển hình là khi khối thai đã vỡ và gây chảy máu nhiều trong ổ bụng.

Mục tiêu lúc này là nhanh chóng kiểm soát chảy máu và bảo đảm an toàn cho người bệnh.

6. Theo dõi thai ngoài tử cung sau điều trị như thế nào?

Theo dõi thai ngoài tử cung sau điều trị là bước quan trọng, đặc biệt với người được điều trị bằng Methotrexate hoặc phẫu thuật bảo tồn.

Sau khi tiêm Methotrexate, người bệnh thường được xét nghiệm beta-hCG vào ngày thứ 4 và ngày thứ 7.

Nếu chỉ số không giảm đạt mức yêu cầu, dưới 15%, bác sĩ có thể cân nhắc thêm một liều thuốc hoặc chuyển sang phương pháp phẫu thuật.

Sau đó, beta-hCG cần tiếp tục được kiểm tra định kỳ hàng tuần cho đến khi trở về mức âm tính.

Trong quá trình theo dõi, người bệnh cần tái khám đúng lịch và đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện đau bụng tăng, choáng, ngất hoặc chảy máu bất thường.

Tại Thu Cúc TCI, đội ngũ bác sĩ Sản Phụ khoa sẽ thăm khám, kiểm tra và tư vấn hướng theo dõi phù hợp với từng trường hợp, giúp phát hiện sớm các bất thường trong thai kỳ và bảo vệ sức khỏe sinh sản.