Vàng da do suy giáp, vì sao?

Vàng da do suy giáp là biểu hiện dễ khiến nhiều người nhầm lẫn với các bệnh lý gan mật, nhưng thực chất lại liên quan trực tiếp đến rối loạn chức năng tuyến giáp. Khi cơ thể thiếu hormone giáp, quá trình chuyển hóa bilirubin bị chậm lại, khiến da và củng mạc mắt ngả vàng. Nhận biết đúng vàng da do suy giáp sẽ giúp người bệnh được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời, tránh lo lắng và can thiệp không cần thiết.

1. Vì sao suy giáp gây vàng da?

Suy giáp gây vàng da chủ yếu do làm giảm chuyển hóa bilirubin và giảm bài tiết mật, khiến bilirubin bị ứ lại trong gan và máu. Nghiên cứu thực nghiệm trên chuột Wistar cho thấy, khi thiếu hormone tuyến giáp, gan rơi vào tình trạng ứ mật rõ rệt: Lưu lượng mật giảm khoảng 50%, đồng thời khả năng bài tiết bilirubin tối đa (Tm bilirubin) cũng giảm.

Khi mật tiết ra ít hơn, bilirubin sau khi được gan liên hợp không được đào thải hiệu quả qua đường mật mà bị giữ lại trong gan rồi quay trở lại máu. Hậu quả là tỷ lệ bilirubin liên hợp trong gan và huyết tương tăng lên, đặc biệt là sự gia tăng bilirubin liên hợp kép so với bilirubin liên hợp đơn. Hiện tượng này phản ánh tình trạng bilirubin bị lưu giữ lâu trong tế bào gan, làm quá trình chuyển đổi sang dạng liên hợp kép xảy ra nhiều hơn.

Một điểm đáng chú ý khác trong vàng da do suy giáp là lượng bilirubin không liên hợp được bài tiết qua mật bị giảm. Điều này có thể do quá trình thủy phân bilirubin liên hợp đơn bị suy yếu, đồng thời cho thấy chức năng bài tiết các sắc tố mật không este hóa cũng bị rối loạn. Khi bilirubin không được thải trừ đúng cách, chúng sẽ tích tụ trong máu và gây vàng da, vàng mắt.

Ở trẻ sơ sinh, đặc biệt trong các trường hợp suy giáp bẩm sinh gây vàng da, cơ chế này diễn ra nặng nề hơn. Gan của trẻ còn non, hệ enzyme chuyển hóa bilirubin chưa hoàn chỉnh, lại thiếu hormone tuyến giáp ngay từ đầu đời, nên bilirubin càng dễ bị ứ đọng. Vì vậy, vàng da trong suy giáp trạng bẩm sinh thường kéo dài và dễ bị nhầm lẫn với vàng da sinh lý thông thường.

Ngược lại, ở cường giáp, lưu lượng mật lại tăng 1,3-1,4 lần, dù nồng độ bilirubin tối đa trong mật giảm tương ứng. Nhờ đó, tốc độ bài tiết bilirubin tối đa vẫn giữ ở mức khoảng 115 nmol·phút⁻¹·100 g⁻¹, cho thấy hormone tuyến giáp đóng vai trò then chốt trong điều hòa bài tiết mật và chuyển hóa bilirubin.

Có thể hiểu đơn giản, suy giáp gây vàng da vì làm chậm hoạt động của gan, giảm bài tiết mật và giảm đào thải bilirubin. Khi tình trạng suy giáp được điều trị đúng và kịp thời, chức năng gan sẽ cải thiện và hiện tượng vàng da có thể dần hồi phục.

2. Đặc điểm vàng da do suy giáp

Vàng da do suy giáp là một biểu hiện không phổ biến nhưng có thể gặp trong một số trường hợp rối loạn chức năng tuyến giáp. Tình trạng này xảy ra khi cơ thể thiếu hormone tuyến giáp, khiến quá trình chuyển hóa bilirubin tại gan bị chậm lại. Khi bilirubin không được xử lý và đào thải hiệu quả, nồng độ chất này trong máu tăng lên, từ đó gây hiện tượng da và củng mạc mắt ngả vàng.

Ở người lớn, suy giáp gây vàng da thường xuất hiện cùng với các triệu chứng suy giáp điển hình như da khô, lạnh, mệt mỏi, tăng cân, táo bón hoặc nhịp tim chậm. Mức độ vàng da thường nhẹ, không rầm rộ như các bệnh gan mật, nên dễ bị bỏ sót nếu không kết hợp đánh giá chức năng tuyến giáp trong quá trình thăm khám.

Đối với trẻ sơ sinh, mối liên hệ giữa suy giáp và vàng da rõ ràng hơn. Suy giáp bẩm sinh gây vàng da thường biểu hiện bằng tình trạng vàng da kéo dài sau sinh, vượt quá thời gian vàng da sinh lý thông thường. Nguyên nhân là do gan của trẻ chưa trưởng thành kết hợp với việc thiếu hormone tuyến giáp, làm giảm khả năng chuyển hóa bilirubin gián tiếp.

Vàng da trong suy giáp trạng bẩm sinh không chỉ đơn thuần là biểu hiện ngoài da mà còn là dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Trẻ có thể kèm theo các triệu chứng khác như bú kém, ngủ nhiều, táo bón, da khô và trương lực cơ kém. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, suy giáp bẩm sinh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ.

3. Chẩn đoán vàng da do suy giáp như thế nào?

Việc chẩn đoán vàng da do suy giáp cần được thực hiện theo các bước rõ ràng, nhằm xác định đúng nguyên nhân và tránh nhầm lẫn với các bệnh lý vàng da khác.

Trước hết, bác sĩ sẽ đánh giá biểu hiện lâm sàng. Vàng da do suy giáp thường là vàng da kéo dài, da và củng mạc mắt có màu vàng nhạt, không kèm đau. Ở trẻ sơ sinh, đặc biệt cần lưu ý tình trạng vàng da kéo dài quá 14 ngày, vì đây có thể là dấu hiệu của suy giáp bẩm sinh gây vàng da, chứ không còn là vàng da sinh lý thông thường. Ngoài vàng da, người bệnh (hoặc trẻ nhỏ) có thể kèm theo các biểu hiện khác như mệt mỏi, ngủ nhiều, bú kém, táo bón, da khô, lạnh tay chân.

Sau thăm khám, xét nghiệm máu đóng vai trò then chốt trong chẩn đoán. Bác sĩ sẽ chỉ định đo nồng độ hormone tuyến giáp, chủ yếu là TSH và FT4. Khi TSH tăng cao và FT4 giảm, điều này cho thấy chức năng tuyến giáp suy giảm, củng cố nghi ngờ suy giáp gây vàng da. Đây là tiêu chuẩn quan trọng nhất để xác định mối liên quan giữa suy giáp và tình trạng vàng da.

Song song đó, người bệnh sẽ được xét nghiệm bilirubin máu để đánh giá mức độ vàng da. Trong trường hợp vàng da do suy giáp, bilirubin thường tăng nhẹ, chủ yếu là bilirubin gián tiếp, do quá trình chuyển hóa bilirubin trong cơ thể bị chậm lại khi thiếu hormone tuyến giáp.

Một bước không thể bỏ qua là loại trừ các nguyên nhân vàng da khác. Bác sĩ cần phân biệt vàng da do suy giáp với vàng da do bệnh gan, tắc mật, nhiễm trùng, tan máu hoặc các rối loạn di truyền. Chỉ khi các nguyên nhân này được loại trừ và kết hợp với kết quả xét nghiệm hormone tuyến giáp bất thường, mới có thể kết luận vàng da liên quan đến suy giáp.

4. Điều trị vàng da do suy giáp

Phương pháp điều trị vàng da do suy giáp chính hiện nay là bổ sung hormone tuyến giáp bằng Levothyroxine (T4). Đây là thuốc hormone thay thế giúp bù lại lượng hormone mà tuyến giáp không sản xuất đủ. Khi nồng độ hormone tuyến giáp được đưa về mức bình thường, chức năng chuyển hóa của gan sẽ dần được cải thiện, từ đó giúp giảm nồng độ bilirubin và làm vàng da thuyên giảm theo thời gian.

Levothyroxine thường được sử dụng đường uống, uống hàng ngày vào buổi sáng khi bụng đói. Liều lượng thuốc không cố định mà sẽ được bác sĩ điều chỉnh dựa trên kết quả xét nghiệm TSH và FT4 định kỳ. Việc tuân thủ đúng liều và theo dõi thường xuyên đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát suy giáp cũng như cải thiện tình trạng vàng da liên quan.

Trong đa số trường hợp suy giáp mức độ nhẹ đến trung bình, vàng da sẽ cải thiện dần sau khi điều trị hormone tuyến giáp ổn định. Cơ chế là hormone giáp giúp kích hoạt các enzyme gan tham gia vào quá trình liên hợp và đào thải bilirubin. Khi hormone được bổ sung đầy đủ, rối loạn chuyển hóa bilirubin sẽ được khắc phục.

Ở những trường hợp đặc biệt như suy giáp nặng hoặc hôn mê phù niêm, hormone tuyến giáp có thể được chỉ định đường tiêm tĩnh mạch trong giai đoạn đầu để nhanh chóng cải thiện tình trạng toàn thân, sau đó chuyển sang dùng đường uống khi bệnh nhân ổn định.

Ngoài ra, trong quá trình điều trị vàng da do suy giáp, người bệnh cần được theo dõi men gan và bilirubin định kỳ. Điều này giúp đánh giá đáp ứng điều trị và đồng thời loại trừ các nguyên nhân vàng da khác như bệnh gan, tắc mật hay viêm gan. Việc xác định đúng nguyên nhân là yếu tố quan trọng để tránh bỏ sót bệnh lý gan mật đi kèm.

Tóm lại, vàng da do suy giáp là dấu hiệu không nên xem nhẹ, bởi nó phản ánh tình trạng rối loạn hormone tuyến giáp và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Khi được chẩn đoán sớm và điều trị đúng cách bằng liệu pháp hormone thay thế, tình trạng vàng da có thể cải thiện rõ rệt, giúp người bệnh phục hồi sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, nếu nhận thấy da ngả vàng kèm theo các triệu chứng nghi ngờ suy giáp, người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa để được tư vấn và điều trị kịp thời.