Uống rượu nhiều ảnh hưởng đến thần kinh?

Không ít người xem rượu bia là cách giải tỏa căng thẳng sau những giờ làm việc mệt mỏi, nhưng ít ai để ý rằng thói quen này có thể để lại hệ lụy lâu dài cho não bộ. Thực tế, uống rượu nhiều ảnh hưởng đến thần kinh theo nhiều cách khác nhau, từ suy giảm trí nhớ, mất tập trung đến rối loạn cảm xúc và hành vi. Hiểu rõ những tác động này sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống của mình.

1. Rượu tác động đến hệ thần kinh như thế nào?

Rượu là chất tác động trực tiếp lên não bộ và hệ thần kinh trung ương. Khi vào cơ thể, rượu làm thay đổi hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh, khiến phản xạ chậm lại, khả năng phán đoán giảm và cảm xúc dễ bị chi phối. Chỉ một lượng nhỏ cũng có thể tạo cảm giác thư giãn, nhưng khi uống nhiều hơn, người uống có thể nói lắp, nhìn mờ, mất thăng bằng và giảm kiểm soát hành vi. Đây là biểu hiện sớm cho thấy rượu ảnh hưởng đến thần kinh theo cơ chế ức chế hoạt động của não.

Về lâu dài, uống rượu nhiều ảnh hưởng đến thần kinh rõ rệt hơn. Lạm dụng rượu kéo dài có thể làm tổn thương cấu trúc não, giảm thể tích não và phá hủy các vùng liên quan đến trí nhớ, sự tập trung, kiểm soát xung động và ra quyết định. Không ít người đặt câu hỏi uống rượu nhiều có ảnh hưởng đến thần kinh không, thì câu trả lời là có. Thực tế, nhiều nghiên cứu cho thấy người mắc rối loạn sử dụng rượu có nguy cơ cao suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ và rối loạn trí nhớ, kể cả khi đã ngừng uống.

Ngoài tác động trực tiếp, rượu còn gây hại gián tiếp cho hệ thần kinh thông qua tổn thương gan, tụy và rối loạn chuyển hóa. Những tổn thương này làm tăng nguy cơ viêm, nhiễm độc thần kinh và thiếu hụt vitamin quan trọng cho não, từ đó dẫn đến các bệnh lý như hội chứng Wernicke–Korsakoff, bệnh thần kinh ngoại biên, đột quỵ, động kinh hoặc rối loạn vận động.

Mức độ uống rượu ảnh hưởng đến thần kinh nặng hay nhẹ phụ thuộc vào lượng và tần suất sử dụng, thời gian uống kéo dài bao lâu, độ tuổi bắt đầu uống, tiền sử gia đình và tình trạng sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, điểm chung là càng lạm dụng rượu lâu dài, nguy cơ tổn thương não và hệ thần kinh càng cao.

2. Uống rượu nhiều ảnh hưởng đến thần kinh ở mức độ nào?

Chỉ trong vài giờ, uống rượu ảnh hưởng đến thần kinh bằng cách làm suy giảm khả năng suy nghĩ, phản xạ, phối hợp vận động và kiểm soát hành vi. Khi lạm dụng rượu kéo dài, tổn thương không còn tạm thời mà có thể trở nên vĩnh viễn:

Tổn thương cấu trúc não: Teo não, giảm độ dày chất trắng; Rối loạn hàng rào máu – não, làm tăng viêm và stress oxy hóa; Mất myelin (lớp bao bọc sợi thần kinh), khiến dẫn truyền thần kinh kém hiệu quả.
Suy giảm chức năng nhận thức: Giảm trí nhớ; Khó tập trung; Suy giảm khả năng ra quyết định; Nguy cơ sa sút trí tuệ sớm.

Ngoài ra, việc lạm dụng rượu có liên quan đến nguy cơ cao mắc các bệnh thần kinh nghiêm trọng như: Đột quỵ; Bệnh Alzheimer; Bệnh đa xơ cứng; Xơ cứng teo cơ một bên; Sa sút trí tuệ do rượu và bệnh não do thiếu vitamin B1 (thường gặp ở người nghiện rượu). Ở người mắc rối loạn sử dụng rượu (AUD), nguy cơ thoái hóa thần kinh và tổn thương não mạn tính cao hơn rõ rệt.

Khi uống rượu nhiều ảnh hưởng đến thần kinh kéo dài, có thể dẫn đến:

Hôn mê do ngộ độc rượu cấp
Co giật khi cai rượu
Rối loạn tâm thần do rượu
Tổn thương não không hồi phục
Tăng nguy cơ đột quỵ và tử vong sớm.

3. Dấu hiệu tổn thương thần kinh do rượu

Uống rượu nhiều ảnh hưởng đến thần kinh theo cả hai cách: Gây rối loạn chức năng tạm thời và tạo ra tổn thương lâu dài trong não bộ, tủy sống cũng như hệ thần kinh ngoại biên. Khi tình trạng này kéo dài, rượu ảnh hưởng đến thần kinh ngày càng rõ rệt và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng.

Trước hết là các rối loạn về nhận thức. Người bệnh có thể giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ, học kém hơn, hay quên, thậm chí xuất hiện các cơn “mất trí nhớ tạm thời” sau khi uống nhiều. Nếu kéo dài, uống rượu ảnh hưởng đến thần kinh có thể gây suy giảm nhận thức tiến triển hoặc sa sút trí tuệ.

Tiếp theo là các thay đổi về hành vi và tâm thần. Người lạm dụng rượu dễ cáu gắt, lo âu, trầm cảm, mất kiểm soát xung động và ra quyết định kém. Ở mức độ nặng, có thể xuất hiện lú lẫn, mất phương hướng hoặc mê sảng khi cai rượu.

Các dấu hiệu tổn thương thần kinh ngoại biên cũng rất thường gặp. Người bệnh có cảm giác tê bì, nóng rát, châm chích ở bàn chân, bàn tay; Yếu cơ, đi lại khó khăn. Đây là biểu hiện điển hình của bệnh thần kinh do rượu – hậu quả trực tiếp khi uống rượu nhiều ảnh hưởng đến thần kinh trong thời gian dài.

Rượu ảnh hưởng đến thần kinh còn thể hiện qua rối loạn vận động như run tay (đặc biệt khi ngưng rượu), mất phối hợp động tác, đi loạng choạng, co giật. Một số trường hợp có thể xuất hiện động kinh, đặc biệt trong 6-48 giờ sau lần uống cuối cùng ở người nghiện rượu mạn tính.

Ở mức độ nghiêm trọng hơn, thiếu vitamin B1 do lạm dụng rượu có thể gây hội chứng Wernicke–Korsakoff với các dấu hiệu như lú lẫn, rối loạn vận nhãn, mất điều hòa vận động và suy giảm trí nhớ kéo dài. Nếu không điều trị kịp thời, tổn thương có thể vĩnh viễn.

Ngoài ra, uống rượu ảnh hưởng đến thần kinh còn làm tăng nguy cơ chấn thương sọ não do tai nạn, tăng nguy cơ đột quỵ (thiếu máu não hoặc xuất huyết não), gây tổn thương cơ và dây thần kinh, thậm chí nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương.

4. Uống bao nhiêu rượu là nguy hiểm cho thần kinh?

Mức độ ảnh hưởng của rượu đến hệ thần kinh phụ thuộc vào số đơn vị cồn bạn tiêu thụ trong thời gian ngắn. Với người có khả năng dung nạp bình thường, tác động sẽ tăng dần theo lượng uống:

Từ 1-2 đơn vị: Nhịp tim tăng, mạch máu giãn ra khiến bạn thấy ấm người, nói nhiều hơn. Hệ thần kinh bắt đầu bị kích thích nhẹ.
Từ 4-6 đơn vị: Não bộ bị ảnh hưởng rõ rệt. Khả năng phán đoán và kiểm soát hành vi giảm, dễ liều lĩnh. Phản xạ chậm hơn, chóng mặt, phối hợp kém do tế bào thần kinh bị ức chế.
Từ 8-9 đơn vị: Thời gian phản xạ chậm đáng kể, nói ngọng, nhìn mờ. Não và hệ thần kinh trung ương bị suy giảm chức năng rõ ràng. Nguy cơ say rượu và rối loạn thần kinh tăng cao.
Từ 10-12 đơn vị: Hệ thần kinh bị ức chế mạnh. Mất phối hợp nghiêm trọng, buồn ngủ, dễ tai nạn. Cồn bắt đầu đạt mức độc hại, gây mất nước, đau đầu, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa do ảnh hưởng đến cả não và cơ chế tự điều chỉnh của cơ thể.
Trên 12 đơn vị: Nguy cơ ngộ độc rượu rất cao, nhất là khi uống dồn dập. Lúc này, rượu có thể làm rối loạn các chức năng sống do hệ thần kinh điều khiển như thở, nhịp tim và phản xạ nôn. Người bệnh có thể hôn mê, thậm chí tử vong.

Nhìn chung, từ khoảng 4 đơn vị rượu trở lên, hệ thần kinh đã bắt đầu bị ảnh hưởng rõ. Khi vượt quá 8-10 đơn vị trong thời gian ngắn, nguy cơ tổn thương thần kinh cấp tính và ngộ độc rượu tăng mạnh. Uống càng nhiều, mức độ nguy hiểm đối với não bộ và hệ thần kinh càng cao.

5. Tổn thương thần kinh do rượu có hồi phục được không?

Tổn thương thần kinh do rượu (alcohol-related neuropathy) xảy ra khi việc uống rượu kéo dài làm hỏng các dây thần kinh, đặc biệt là dây thần kinh ngoại biên ở tay và chân. Người bệnh thường có biểu hiện tê bì, đau rát như kim châm, yếu cơ hoặc giảm cảm giác. Rượu vừa gây độc trực tiếp lên dây thần kinh, vừa làm cơ thể thiếu hụt vitamin nhóm B – yếu tố rất quan trọng để duy trì hoạt động bình thường của hệ thần kinh.

Tổn thương thần kinh do rượu có thể cải thiện nhưng không phải lúc nào cũng hồi phục hoàn toàn. Nếu người bệnh ngừng uống rượu sớm và được bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, đặc biệt là vitamin B1, B6, B12, các triệu chứng có thể giảm dần theo thời gian. Nhiều trường hợp ghi nhận sự cải thiện rõ rệt sau vài tháng đến một năm kiêng rượu và điều trị tích cực.

Tuy nhiên, nếu tổn thương đã kéo dài nhiều năm hoặc dây thần kinh bị phá hủy nặng, khả năng phục hồi hoàn toàn là rất thấp. Khi đó, mục tiêu điều trị chủ yếu là kiểm soát triệu chứng, ngăn bệnh tiến triển và cải thiện chất lượng sống, thay vì phục hồi hoàn toàn chức năng thần kinh.

Tóm lại, việc lạm dụng rượu không chỉ gây hại cho gan hay tim mạch mà còn tác động trực tiếp đến não bộ và hệ thần kinh trung ương. Khi tình trạng này kéo dài, người bệnh có thể suy giảm trí nhớ, rối loạn cảm xúc, giảm khả năng tập trung và tăng nguy cơ tổn thương thần kinh không hồi phục. Vì vậy, nhận thức rõ rằng uống rượu nhiều ảnh hưởng đến thần kinh là bước quan trọng để mỗi người chủ động điều chỉnh thói quen, bảo vệ sức khỏe lâu dài và duy trì chất lượng cuộc sống ổn định.