Suy tuyến yên là bệnh gì? Nguyên nhân?

Suy tuyến yên là bệnh lý nội tiết xảy ra khi tuyến yên không sản xuất đủ hormone cần thiết cho cơ thể. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến nhiều chức năng quan trọng như tăng trưởng, trao đổi chất và sinh sản. Hiểu rõ suy tuyến yên là bệnh gì và nguyên nhân gây bệnh sẽ giúp phát hiện sớm, điều trị kịp thời và hạn chế biến chứng lâu dài.

1. Suy tuyến yên là bệnh gì?

Suy tuyến yên là bệnh gì? Đây là tình trạng tuyến yên không sản xuất đủ một hay nhiều hormone cần thiết cho cơ thể. Việc thiếu hụt các hormone này có thể gây ảnh hưởng đa dạng đến sức khỏe, từ quá trình phát triển thể chất, điều hòa huyết áp cho đến khả năng sinh sản và nhiều chức năng khác.

Biểu hiện của bệnh không giống nhau ở mỗi người, phụ thuộc vào hormone bị thiếu hụt. Phần lớn người mắc suy tuyến yên cần điều trị lâu dài, thường là dùng thuốc suốt đời để bù hormone còn thiếu, từ đó giúp ổn định triệu chứng và duy trì hoạt động bình thường của cơ thể.

2. Nguyên nhân gây suy tuyến yên

Tuyến yên là tuyến nhỏ nằm dưới não, liên kết với vùng dưới đồi – nơi kiểm soát hoạt động của tuyến yên. Tuyến này tiết ra nhiều hormone quan trọng như: ACTH (điều hòa cortisol); ADH (cân bằng nước); FSH và LH (chức năng sinh dục, sinh sản); GH (tăng trưởng); TSH (điều hòa hoạt động tuyến giáp); prolactin và oxytocin liên quan đến tuyến vú, tiết sữa và chuyển dạ.

Suy tuyến yên xảy ra khi thiếu hụt một hoặc nhiều hormone nêu trên, làm rối loạn chức năng của các cơ quan chịu sự điều hòa của những hormone này. Một số nguyên nhân gây suy tuyến yên đó là:

Phẫu thuật não, u não hoặc u tuyến yên – vùng dưới đồi
Chấn thương sọ não
Xạ trị não
Nhiễm trùng hay viêm não và các mô xung quanh
Nguyên nhân bệnh suy tuyến yên là do hoại tử mô tuyến yên (đột quỵ tuyến yên)
Xuất huyết dưới màng não và đột quỵ hiếm gặp
Rối loạn miễn dịch và chuyển hóa (nhiễm sắc tố sắt, bệnh mô bào, viêm tuyến yên tự miễn, sarcoidosis)
Nhiễm trùng tuyến yên như lao là nguyên nhân của bệnh suy tuyến yên.
Biến chứng sau xuất huyết nặng trong thai kỳ gây hội chứng Sheehan
Một số thuốc, đặc biệt là glucocorticoid dùng kéo dài và thuốc điều trị ung thư tuyến tiền liệt, cũng có thể ức chế hoạt động tuyến yên và dẫn đến suy tuyến yên.

3. Bệnh lý suy tuyến yên ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào?

3.1. Ảnh hưởng đến sự tăng trưởng và cơ bắp (thiếu GH)

Ở trẻ em: Kìm hãm sự phát triển thể chất, dẫn đến tầm vóc thấp bé.
Ở người lớn: Gây mệt mỏi mạn tính, yếu cơ, làm thay đổi thành phần mỡ trong cơ thể và ảnh hưởng đến tâm lý (mất hứng thú với cuộc sống, ngại giao tiếp).

3.2. Ảnh hưởng đến hệ thống sinh sản và tình dục (thiếu LH và FSH)

Thiếu hụt các hormone hướng sinh dục làm suy giảm chức năng của buồng trứng (nữ) và tinh hoàn (nam):

Khả năng sinh sản: Gây vô sinh, khó thụ thai hoặc không thể sản xuất sữa mẹ.
Chức năng tình dục: Giảm ham muốn, gây rối loạn cương dương ở nam giới hoặc mất kinh nguyệt ở nữ giới.
Sự phát triển: Trẻ em có thể không dậy thì hoặc dậy thì muộn; người lớn bị rụng lông cơ thể và thay đổi tâm trạng.

3.3. Ảnh hưởng đến chuyển hóa và năng lượng (thiếu TSH)

Khi thiếu hormone kích thích tuyến giáp, cơ thể rơi vào trạng thái suy giáp, khiến mọi hoạt động bị trì trệ:

Tăng cân bất thường, táo bón và da khô.
Cơ thể luôn cảm thấy lạnh, mệt mỏi và thiếu năng lượng cho các hoạt động hàng ngày.

3.4. Ảnh hưởng đến khả năng chống chịu căng thẳng (thiếu ACTH)

Đây là sự thiếu hụt nguy hiểm nhất trong bệnh suy tuyến yên vì nó tác động đến tuyến thượng thận:

Gây hạ huyết áp nghiêm trọng, lú lẫn, buồn nôn và làm suy yếu hệ miễn dịch, dẫn đến các nhiễm trùng kéo dài.
Khiến cơ thể không thể phản ứng lại với các tác nhân gây căng thẳng (stress).

3.5. Ảnh hưởng đến sự cân bằng chất lỏng và điện giải (thiếu ADH)

Thiếu hụt hormone chống lợi tiểu trực tiếp gây ra bệnh đái tháo nhạt:

Khiến cơ thể mất nước nhanh chóng qua việc đi tiểu quá nhiều và luôn trong tình trạng cực kỳ khát nước.
Gây mất cân bằng các chất điện giải thiết yếu (natri, kali), có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm về thần kinh và tim mạch.

Suy tuyến yên không đơn thuần là thiếu một hormone riêng lẻ mà là rối loạn toàn diện của hệ nội tiết. Bệnh có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài hoặc khởi phát đột ngột, ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Việc tìm hiểu nguyên nhân gây suy tuyến yên giúp làm rõ cơ chế hình thành bệnh và định hướng phòng ngừa, điều trị phù hợp.