Nguy cơ áp xe gan ở người bệnh đái tháo đường

Nguy cơ áp xe gan ở người bệnh đái tháo đường cao hơn rõ rệt so với người bình thường do tình trạng tăng đường huyết kéo dài và suy giảm miễn dịch. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, áp xe gan có thể gây biến chứng nặng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

1. Vì sao người bệnh đái tháo đường có nguy cơ áp xe gan?

Áp xe gan là tình trạng nhiễm trùng nhu mô gan, hình thành ổ mủ được bao bọc bởi mô xơ và có thể đe dọa tính mạng nếu không điều trị kịp thời. Trong đó, đái tháo đường là yếu tố nguy cơ quan trọng, chiếm hơn 25% các trường hợp áp xe gan, đặc biệt là áp xe gan mủ.

Nguyên nhân áp xe gan ở người bệnh đái tháo đường chủ yếu xuất phát từ ba cơ chế sau:

• Tăng đường huyết kéo dài: Đường máu cao tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn, nhất là Klebsiella pneumoniae, phát triển mạnh và tăng độc lực.
• Tổn thương mạch máu: Bệnh lý mạch máu ở người đái tháo đường làm giảm tưới máu gan, gây thiếu máu cục bộ và hoại tử mô, từ đó dễ hình thành ổ mủ.
• Suy giảm miễn dịch: Chức năng bạch cầu bị suy yếu, khả năng tiêu diệt vi khuẩn giảm, khiến vi khuẩn từ đường tiêu hóa dễ xâm nhập và khu trú tại gan.

2. Mối liên quan giữa đái tháo đường và áp xe gan do vi khuẩn

Theo PMC, áp xe gan do vi khuẩn (BLA) là tình trạng hình thành ổ mủ trong gan do phản ứng viêm và hoại tử nhu mô gan khi vi khuẩn xâm nhập theo nhiều con đường khác nhau, được xếp vào nhóm nhiễm trùng thứ phát.

Trong những năm gần đây, cùng với sự gia tăng của bệnh đái tháo đường, tỷ lệ áp xe gan ở người bệnh đái tháo đường cũng tăng rõ rệt. Nguyên nhân chính là tình trạng tăng đường huyết mạn tính làm tăng áp suất thẩm thấu huyết tương, ức chế hoạt động của bạch cầu như di chuyển, bám dính và thực bào. Hệ quả là suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh, gây phù gan và hình thành ổ mủ. Điều này giải thích vì sao gan tiểu đường dễ trở thành môi trường thuận lợi cho nhiễm trùng.

Các thống kê cho thấy, so với bệnh nhân BLA không mắc đái tháo đường, người bị áp xe gan ở bệnh nhân tiểu đường có nguy cơ gặp biến cố nguy hiểm cao hơn khoảng 3,6 lần. Vì vậy, chẩn đoán sớm đóng vai trò then chốt. Việc nhận diện rõ đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân tiểu đường mắc BLA có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán phân biệt và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

3. Dấu hiệu áp xe gan ở người bệnh đái tháo đường

Triệu chứng lâm sàng của áp xe gan ở người bệnh đái tháo đường bao gồm:

• Biểu hiện toàn thân và tại gan: Người bệnh đái tháo đường thường có triệu chứng nặng hơn, dễ tiến triển nhiễm trùng huyết hoặc sốc nhiễm khuẩn. Các dấu hiệu hay gặp gồm sốt, đau hạ sườn phải, đau vùng gan (đau khi ấn hoặc gõ), buồn nôn, nôn, chướng bụng, ớn lạnh, vàng da; một số trường hợp có ho và khạc đờm.
• Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm và CT có tiêm thuốc cản quang là phương tiện quan trọng. Trên CT, áp xe gan do Klebsiella thường là ổ đơn độc, kích thước >5 cm, hay nằm ở thùy phải, có thể dạng đặc hoặc đa ổ, dễ thấy khí trong ổ mủ; bệnh nhân gan tiểu đường thường có nhiều tổn thương gan hơn.
• Xét nghiệm máu: Thường ghi nhận tăng bạch cầu (WBC), CRP; rối loạn các chỉ số liên quan dinh dưỡng và đông máu như albumin (Alb), prealbumin (PA), hoạt độ prothrombin (PTA), fibrinogen (FIB); các chỉ số khác như RBC có thể thay đổi.
• Cấy máu và cấy mủ: Thực hiện bằng hệ thống BACT/ALERT 3D để phát hiện vi khuẩn gây bệnh.
• Định danh vi khuẩn và kháng sinh đồ: Dùng hệ thống VITEK 2-Compact nhằm xác định chính xác tác nhân (thường gặp K. pneumoniae) và lựa chọn kháng sinh phù hợp.

4. Biến chứng áp xe gan ở người đái tháo đường nguy hiểm thế nào?

Bệnh tiểu đường là yếu tố nguy cơ đã được xác định rõ đối với áp xe gan do vi khuẩn (PLA). Đây là bệnh nhiễm trùng hiếm gặp nhưng rất nặng, có thể đe dọa tính mạng nếu không điều trị kịp thời, với nguy cơ dẫn đến nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm trùng, suy gan, suy thận và thậm chí suy đa cơ quan.

So với người không mắc tiểu đường, bệnh nhân đái tháo đường dễ gặp các biến chứng thứ phát hơn, đặc biệt trong các trường hợp áp xe gan do Klebsiella. Nhóm này thường có tình trạng sốt kéo dài và thời gian điều trị nội trú lâu hơn.

Đáng lưu ý, áp xe gan ở bệnh nhân tiểu đường còn có nguy cơ cao xuất hiện biến chứng di căn do vi khuẩn lan theo đường máu, gây viêm nội nhãn, viêm màng não hoặc hình thành áp xe ở cơ thắt lưng – chậu, làm bệnh diễn tiến nặng và phức tạp hơn.

5. Chẩn đoán và điều trị áp xe gan ở người bệnh đái tháo đường

Việc chẩn đoán đúng và sớm áp xe gan có ý nghĩa then chốt nhằm hạn chế các biến chứng nguy hiểm như viêm nội nhãn di căn đe dọa tính mạng hoặc nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương.

Liệu pháp kháng sinh (điều trị nội khoa)

Đây là bước bắt buộc nhằm kiểm soát các tác nhân gây bệnh khác nhau như vi khuẩn kỵ khí, liên cầu, E. histolytica…

• Phác đồ phối hợp: Thường sử dụng cephalosporin, beta-lactam/beta-lactamase hoặc penicillin tổng hợp kết hợp metronidazole để kiểm soát vi khuẩn kỵ khí và amip. Kháng sinh sẽ được điều chỉnh dựa trên kết quả cấy và kháng sinh đồ.
• Phác đồ thay thế: Có thể dùng fluoroquinolone hoặc carbapenem trong trường hợp dị ứng hoặc vi khuẩn kháng thuốc.
• Thời gian điều trị áp xe gan ở người bệnh đái tháo đường: Thường kéo dài 2 – 6 tuần, bắt đầu bằng đường tĩnh mạch và chuyển sang đường uống khi tình trạng ổn định.

Can thiệp thủ thuật và phẫu thuật trong áp xe gan ở bệnh nhân tiểu đường

• Dẫn lưu mủ: Chỉ định khi ổ áp xe lớn hơn 5 cm nhằm giảm nguy cơ nhiễm trùng huyết hoặc viêm phúc mạc.
• Phẫu thuật: Áp dụng khi ổ áp xe vỡ, gây viêm phúc mạc hoặc viêm màng phổi, thành áp xe quá dày hoặc dẫn lưu không hiệu quả.

Lưu ý: Phối hợp chặt chẽ giữa dẫn lưu ổ mủ và lựa chọn kháng sinh dựa trên kháng sinh đồ (VITEK 2-Compact) được xem là tiêu chuẩn quan trọng giúp điều trị trúng đích và giảm biến chứng

6. Phòng ngừa áp xe gan ở bệnh nhân tiểu đường

Để giảm nguy cơ áp xe gan ở người bệnh đái tháo đường, cần kết hợp kiểm soát đường huyết và chăm sóc toàn diện. Các biện pháp chính gồm:

• Kiểm soát đường huyết chặt chẽ: Mục tiêu giữ đường huyết đói ≤130 mg/dL và HbA1c <7% để hạn chế vi khuẩn phát triển. Ưu tiên dùng metformin lâu dài, giúp giảm nguy cơ nhiễm K. pneumoniae.
• Vệ sinh và ăn uống an toàn: Ăn chín, uống sôi; tránh hoàn toàn thực phẩm sống hoặc tái. Giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay và làm sạch thực phẩm trước khi chế biến.
• Quản lý lối sống và bệnh nền: Điều trị sớm các ổ nhiễm trùng như viêm túi mật, viêm ruột thừa. Kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia, chăm sóc tốt các vết thương ngoài da.
• Theo dõi y tế định kỳ: Khám sức khỏe thường xuyên để phát hiện sớm biến chứng. Đi khám ngay khi mệt mỏi kéo dài hoặc đau tức bụng bất thường, kể cả không sốt. Tiêm phòng viêm gan A và B để bảo vệ gan.

Áp xe gan ở người bệnh đái tháo đường rất nguy hiểm và có thể để lại di chứng lâu dài cho bệnh nhân tiểu đường. Người bệnh cần khám và điều trị tại cơ sở y tế uy tín, đồng thời cũng cần có ý thức phòng bệnh do bản thân hệ miễn dịch của bệnh nhân tiểu đường đã yếu hơn người thường.