Điều trị áp xe gan do sán lá gan lớn

Áp xe gan do sán lá gan lớn là một biến chứng phức tạp, đòi hỏi chiến lược điều trị đúng trọng tâm và theo dõi chặt chẽ. Việc lựa chọn phương pháp điều trị không chỉ phụ thuộc vào sự hiện diện của ổ áp xe mà còn dựa trên kích thước tổn thương, đáp ứng với thuốc đặc hiệu và nguy cơ biến chứng, nhằm đảm bảo hiệu quả và hạn chế can thiệp không cần thiết.

1. Sán lá gan lớn là gì? Áp xe gan do sán lá gan lớn là gì?

Sán lá gan lớn là bệnh nhiễm ký sinh trùng do các loài sán thuộc giống Fasciola gây ra. Sán xâm nhập vào cơ thể người qua đường tiêu hóa khi ăn rau sống trồng dưới nước hoặc uống nước nhiễm ấu trùng. Sau khi vào ruột, ấu trùng xuyên qua thành ruột, di chuyển đến gan và ký sinh lâu dài trong hệ thống ống mật, gây tổn thương gan mật và nhiều rối loạn toàn thân.

Áp xe gan do sán lá gan lớn là tình trạng gan bị tổn thương nặng trong giai đoạn ấu trùng sán di chuyển và xâm nhập vào nhu mô gan. Quá trình này gây viêm, hoại tử mô gan và hình thành các ổ tổn thương dạng khối hoặc ổ mủ giống áp xe. Nếu không được phát hiện để điều trị kịp thời, sán lá gan gây áp xe gan và dẫn đến biến chứng nguy hiểm như vỡ gan, nhiễm trùng lan rộng hoặc rối loạn chức năng gan nghiêm trọng.

2. Cơ chế hình thành áp xe gan do sán lá gan lớn

Cơ chế hình thành áp xe gan do sán lá gan lớn bắt đầu khi con người ăn phải rau trồng dưới nước chưa được nấu chín hoặc uống nước có chứa hậu ấu trùng sán. Sau khi vào đường tiêu hóa, ấu trùng thoát vỏ tại tá tràng, xuyên qua thành ruột, đi vào khoang phúc mạc rồi xâm nhập trực tiếp vào gan.

Trong quá trình di chuyển và ký sinh tạm thời trong nhu mô gan, ấu trùng gây tổn thương mô gan cơ học, kích hoạt phản ứng viêm và đáp ứng miễn dịch mạnh của cơ thể. Sự phá hủy mô gan kết hợp với phản ứng viêm kéo dài dẫn đến hoại tử, tụ dịch và hình thành các ổ tổn thương dạng khối hoặc ổ mủ, được gọi là áp xe gan do sán lá gan lớn. Trong một số trường hợp, ổ áp xe có thể tiến triển lớn, bội nhiễm vi khuẩn và gây biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời.

3. Triệu chứng áp xe gan do sán lá gan lớn

Triệu chứng áp xe gan do sán lá gan lớn thường không đặc hiệu và phản ánh cả quá trình di chuyển lẫn ký sinh của sán trong gan. Người bệnh hay xuất hiện những triệu chứng như:

Đau vùng hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị, cơn đau có thể âm ỉ kéo dài hoặc dữ dội, đôi khi lan ra sau lưng.
Kèm theo đó là sốt nhẹ hoặc sốt cao từng đợt, có thể rét run, buồn nôn, chán ăn, đầy bụng và rối loạn tiêu hóa.
Toàn thân thường mệt mỏi, sụt cân, biếng ăn; một số trường hợp có nổi mề đay, ngứa da do phản ứng dị ứng.
Khám và xét nghiệm có thể ghi nhận gan to, ấn đau, bạch cầu ái toan tăng cao; siêu âm hoặc CT phát hiện các ổ tổn thương gan dạng khối hoặc ổ mủ, đặc trưng cho áp xe gan do sán lá gan lớn.

4. Chẩn đoán áp xe gan do sán lá gan lớn

Cách chẩn đoán áp xe gan do sán lá gan lớn cần dựa trên sự kết hợp giữa yếu tố dịch tễ, biểu hiện lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng:

Trước hết, cần khai thác tiền sử sinh sống hoặc đi lại tại vùng lưu hành bệnh, đặc biệt là thói quen ăn rau sống trồng dưới nước hoặc uống nước chưa đun sôi.
Trên lâm sàng, người bệnh thường có đau vùng hạ sườn phải hoặc thượng vị, sốt kéo dài hoặc từng đợt, mệt mỏi, sụt cân và có thể gan to, ấn đau.
Xét nghiệm máu thường ghi nhận tăng bạch cầu ái toan, có thể kèm tăng men gan.
Xét nghiệm huyết thanh học phát hiện kháng thể Fasciola spp. (ELISA) có giá trị cao trong chẩn đoán.
Chẩn đoán hình ảnh bằng siêu âm, CT hoặc MRI gan giúp phát hiện các ổ tổn thương hoặc ổ áp xe gan dạng khối không đồng nhất, đường hầm hoặc nhiều ổ nhỏ tụ lại.

Việc chẩn đoán xác định thường dựa vào tổng hợp các yếu tố trên nhằm phân biệt với áp xe gan do vi khuẩn, amíp hoặc các khối u gan khác.

5. Cách điều trị áp xe gan do sán lá gan lớn? Khi nào cần dẫn lưu ổ áp xe?

Điều trị áp xe gan do sán lá gan lớn chủ yếu dựa vào điều trị nội khoa bằng thuốc đặc hiệu nhằm tiêu diệt sán, kết hợp theo dõi sát diễn tiến lâm sàng và cận lâm sàng. Thuốc được sử dụng là Triclabendazole với liều 10 mg/kg, uống liều duy nhất sau ăn no; trong các trường hợp bệnh nặng hoặc đáp ứng kém, có thể cân nhắc nhắc lại liều hoặc phối hợp kháng sinh nếu nghi ngờ bội nhiễm vi khuẩn. Điều trị hỗ trợ bao gồm thuốc giảm đau, kháng histamin, nâng cao thể trạng và kiểm soát các bệnh nền kèm theo. Người bệnh cần tái khám định kỳ sau điều trị để đánh giá hiệu quả thông qua triệu chứng lâm sàng, số lượng bạch cầu ái toan và hình ảnh siêu âm gan.

Dẫn lưu hoặc chọc hút ổ áp xe gan không được chỉ định thường quy trong áp xe gan do sán lá gan lớn. Can thiệp dẫn lưu chỉ được cân nhắc khi ổ áp xe có kích thước lớn, thường trên 6 cm, nguy cơ vỡ cao hoặc không đáp ứng với điều trị nội khoa bằng thuốc đặc hiệu. Ngoài ra, các trường hợp diễn tiến nặng, đau nhiều, sốt kéo dài hoặc có bội nhiễm cũng có thể cần phối hợp chọc hút ổ áp xe dưới hướng dẫn siêu âm hoặc CT. Những tình huống đặc biệt như thai phụ, ổ áp xe lớn dọa vỡ hoặc điều trị nội khoa thất bại cần được hội chẩn đa chuyên khoa để lựa chọn phương án can thiệp phù hợp và an toàn cho người bệnh.

Nhìn chung, áp xe gan do sán lá gan lớn có thể được kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ, trong đó Triclabendazole là thuốc đặc hiệu cho bệnh. Dẫn lưu ổ áp xe không áp dụng thường quy mà chỉ cân nhắc khi ổ mủ lớn, điều trị nội khoa thất bại hoặc xuất hiện nguy cơ biến chứng. Theo dõi định kỳ và đánh giá lại sau điều trị là bước cần thiết để bảo đảm bệnh nhân đã khỏi hoàn toàn và hạn chế tái phát.