Chỉ định dẫn lưu áp xe gan

Chỉ định dẫn lưu áp xe gan đóng vai trò quan trọng trong chiến lược điều trị, giúp kiểm soát ổ nhiễm trùng, cải thiện nhanh triệu chứng và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, việc quyết định dẫn lưu cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên đặc điểm ổ áp xe và đáp ứng điều trị của người bệnh.

1. Dẫn lưu áp xe gan là gì? Các phương pháp dẫn lưu áp xe gan hiệu quả

Dẫn lưu áp xe gan là thủ thuật y khoa nhằm hút và dẫn mủ ra khỏi ổ áp xe trong gan, thường được thực hiện dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc CT, kết hợp với điều trị kháng sinh. Mục tiêu của dẫn lưu áp xe gan là loại bỏ ổ nhiễm trùng, giảm áp lực trong gan, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng huyết, viêm phúc mạc, vỡ áp xe hay tràn dịch màng phổi.

Việc lựa chọn phương pháp dẫn lưu áp xe gan phụ thuộc vào kích thước, vị trí, số lượng ổ áp xe, giai đoạn bệnh và tình trạng toàn thân của người bệnh. Các phương pháp hiệu quả hiện nay gồm:

Chọc hút mủ bằng kim qua da: Với các ổ áp xe nhỏ dưới 5 cm, chọc dẫn lưu áp xe gan bằng kim qua da dưới hướng dẫn siêu âm hoặc CT (đôi khi cần lặp lại) có thể đã đủ để điều trị.

Dẫn lưu qua da bằng cách đặt ống thông: Khi ổ áp xe có đường kính lớn hơn, đặc biệt trên 5 cm, dẫn lưu qua da bằng cách đặt ống thông là phương pháp được áp dụng phổ biến và có tỷ lệ thành công cao. Trong một số trường hợp chọn lọc, dẫn lưu nội soi cũng có thể được sử dụng.
Phẫu thuật nội soi dẫn lưu áp xe gan: Mổ dẫn lưu áp xe gan được chỉ định khi có biến chứng như viêm phúc mạc, áp xe vỡ, áp xe thành dày, nhiều ổ áp xe lớn hoặc khi các biện pháp dẫn lưu trước đó thất bại. Phẫu thuật dẫn lưu áp xe gan có thể thực hiện qua đường xuyên phúc mạc hoặc xuyên màng phổi phía sau.
Dẫn lưu qua nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP): Với những bệnh nhân có bệnh lý đường mật hoặc đã can thiệp đường mật trước đó, ERCP có thể được cân nhắc. Nếu không được dẫn lưu kịp thời, áp xe gan có nguy cơ gây nhiễm trùng huyết, viêm phúc mạc và tràn dịch màng phổi.

2. Chỉ định dẫn lưu áp xe gan

Không phải mọi trường hợp áp xe gan đều cần can thiệp dẫn lưu ngay từ đầu. Quyết định dẫn lưu ổ áp xe phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Vì vậy, xác định rõ chỉ định dẫn lưu áp xe gan giúp lựa chọn đúng thời điểm và phương pháp can thiệp, nâng cao hiệu quả điều trị và đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Chỉ định dẫn lưu áp xe gan trong các trường hợp sau:

Ổ áp xe gan đường kính ≥ 5 cm
Ổ áp xe < 5 cm nhưng điều trị nội khoa hoặc chọc hút bằng kim tái phát nhiều lần
Áp xe thùy trái gan (nguy cơ vỡ cao).
Nhiều ổ áp xe gan hoặc áp xe có viền nhu mô gan mỏng (< 10 mm).
Áp xe dọa vỡ hoặc đã vỡ, có nguy cơ biến chứng trên hình ảnh học.
Không đáp ứng điều trị nội khoa sau 3 – 5 ngày.
Áp xe đã dịch hóa rõ trên siêu âm/CT.

3. Khi nào KHÔNG cần dẫn lưu áp xe gan? Chống chỉ định và thận trọng khi dẫn lưu

3.1. Khi nào không cần dẫn lưu áp xe gan?

Dẫn lưu áp xe gan không được áp dụng đại trà cho mọi trường hợp mà cần cân nhắc kỹ dựa trên đặc điểm ổ áp xe và đáp ứng điều trị của người bệnh. Vì vậy, Dẫn lưu có thể chưa cần thiết khi:

Bệnh nhân cải thiện rõ rệt sau 48 – 72 giờ điều trị bằng thuốc diệt amip; các triệu chứng như sốt, đau bụng, nhiễm độc giảm dần
Ổ áp xe nhỏ (< 5 cm), đơn độc.
Áp xe chưa dịch hóa hoàn toàn, mủ còn đặc.
Áp xe gan do amíp không biến chứng, diễn tiến ổn định.
Không có dấu hiệu dọa vỡ, vỡ áp xe hoặc biến chứng trên hình ảnh học.

3.2. Chống chỉ định và thận trọng khi dẫn lưu áp xe gan

Dẫn lưu áp xe gan không được chỉ định khi người bệnh có rối loạn đông máu nặng chưa được kiểm soát, thể hiện qua tỷ lệ prothrombin dưới 50% hoặc số lượng tiểu cầu dưới 100 G/L, do nguy cơ chảy máu cao và khó kiểm soát biến chứng.

Trong một số trường hợp khác, việc dẫn lưu cần được cân nhắc thận trọng và theo dõi chặt chẽ. Bao gồm các trường hợp sau đây:

Áp xe vị trí sâu, gần mạch máu lớn, cơ hoành hoặc màng phổi.
Áp xe thùy trái gan do nguy cơ lan nhanh vào ổ bụng và trung thất.
Áp xe do ký sinh trùng (Echinococcus) vì nguy cơ sốc phản vệ khi vỡ nang.
Người bệnh suy giảm miễn dịch, nguy cơ nhiễm trùng lan rộng hoặc nhiễm nấm.
Nguy cơ biến chứng sau thủ thuật như chảy máu, viêm phúc mạc, tràn khí hoặc tràn mủ màng phổi, tắc hoặc tụt ống dẫn lưu.

4. Quy trình dẫn lưu áp xe gan

Quy trình dẫn lưu áp xe gan được thực hiện theo các bước rõ ràng, nhằm đảm bảo dẫn lưu mủ hiệu quả, hạn chế biến chứng và giúp người bệnh hồi phục nhanh. Toàn bộ thủ thuật thường được tiến hành như sau:

Chuẩn bị trước thủ thuật: Người bệnh được thăm khám lâm sàng, siêu âm để xác định chính xác vị trí, kích thước ổ áp xe. Các xét nghiệm cần thiết, đặc biệt là xét nghiệm đông máu, được thực hiện để loại trừ chống chỉ định. Bác sĩ giải thích mục đích và quy trình thủ thuật để người bệnh yên tâm và hợp tác tốt.
Xác định đường vào ổ áp xe: Dưới hướng dẫn siêu âm, bác sĩ lựa chọn đường chọc ngắn và an toàn nhất, đi qua nhu mô gan lành, tránh mạch máu lớn, túi mật và các tạng lân cận.
Chọc hút ổ áp xe: Thủ thuật dẫn lưu áp xe gan được tiến hành trong điều kiện vô khuẩn, gây tê tại chỗ. Kim được đưa vào trung tâm ổ áp xe dưới hướng dẫn siêu âm để hút mủ, đồng thời lấy bệnh phẩm làm xét nghiệm.
Đặt ống thông dẫn lưu (khi có chỉ định): Nếu cần dẫn lưu liên tục, bác sĩ luồn dây dẫn qua kim chọc, sau đó đặt ống thông dẫn lưu pigtail vào ổ áp xe. Ống được cố định chắc chắn để đảm bảo dẫn lưu hiệu quả và an toàn.
Hút và rửa ổ áp xe: Sau khi đặt ống dẫn lưu, mủ được hút ra qua ống thông. Ổ áp xe được bơm rửa nhiều lần bằng dung dịch NaCl 0,9% cho đến khi dịch dẫn lưu trong hơn, giúp làm sạch ổ mủ và hỗ trợ điều trị.
Theo dõi và chăm sóc sau thủ thuật: Người bệnh được theo dõi sát trong 24 giờ đầu về mạch, huyết áp, nhiệt độ, tình trạng đau bụng và vị trí đặt ống dẫn lưu. Lượng và tính chất dịch dẫn lưu được kiểm tra hằng ngày, kết hợp siêu âm đánh giá tiến triển. Người bệnh tiếp tục điều trị kháng sinh theo phác đồ.
Rút ống dẫn lưu: Ống dẫn lưu được rút khi lượng dịch dưới 10 ml/24 giờ trong hai ngày liên tiếp, triệu chứng lâm sàng cải thiện rõ, các chỉ số viêm giảm và kích thước ổ áp xe còn dưới 3 cm trên siêu âm.

5. Nguy cơ và biến chứng sau dẫn lưu áp xe gan

Nhìn chung, dẫn lưu áp xe gan là phương pháp hiệu quả và tương đối an toàn, tuy nhiên vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ và biến chứng như:

Chảy máu: Có thể xảy ra trong hoặc sau dẫn lưu; nếu chọc dò ổ bụng ra máu, cần đánh giá và cân nhắc chỉ định phẫu thuật.
Viêm phúc mạc: Do rỉ mủ hoặc rỉ mật vào ổ bụng, thường phải chuyển khoa ngoại để xử trí phẫu thuật.
Thủng tạng rỗng: Là tai biến nghiêm trọng, cần can thiệp ngoại khoa.
Tràn khí hoặc tràn mủ màng phổi: Xử trí bằng dẫn lưu màng phổi.
Tắc hoặc tụt ống dẫn lưu: Xử trí bằng bơm rửa ống dẫn lưu bằng nước muối sinh lý nếu tắc, hoặc đặt lại ống dẫn lưu nếu bị tụt.

Dẫn lưu áp xe gan không phải là thủ thuật áp dụng cho tất cả các trường hợp, mà chỉ nên thực hiện khi có chỉ định rõ ràng như ổ áp xe kích thước lớn, không đáp ứng điều trị nội khoa, nguy cơ vỡ hoặc đã xuất hiện biến chứng. Việc tuân thủ đúng chỉ định giúp rút ngắn thời gian điều trị, giảm tỷ lệ biến chứng và nâng cao tiên lượng cho người bệnh. Do đó, mỗi trường hợp cần được đánh giá toàn diện trên lâm sàng và hình ảnh học để lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp nhất.