Áp xe cơ thắt lưng chậu có nguy hiểm không? Cách điều trị?

Áp xe cơ thắt lưng chậu là tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng, hình thành ổ mủ sâu trong vùng cơ thắt lưng – chậu, thường gây đau vùng hông lưng, sốt kéo dài và hạn chế vận động. Do triệu chứng dễ nhầm với các bệnh lý cơ xương khớp hoặc tiêu hóa, bệnh nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm.

1. Cơ thắt lưng chậu nằm ở đâu? Cơ thắt lưng chậu có tác dụng gì?

Cơ thắt lưng chậu là một nhóm cơ sâu, nằm ở phía trước cột sống thắt lưng, kéo dài qua vùng bụng dưới – hông và bám vào xương đùi. Nhóm cơ này gồm hai thành phần chính là cơ thắt lưng và cơ chậu, phối hợp với nhau tạo thành phức hợp iliopsoas. Nhờ vị trí đặc biệt này, cơ thắt lưng chậu vừa kết nối thân trên với thân dưới, vừa ảnh hưởng trực tiếp đến tư thế và khả năng vận động của cơ thể.
Cơ thắt lưng chậu có tác dụng chính là gập hông, giúp bạn thực hiện các động tác cơ bản như đi bộ, chạy, leo cầu thang, ngồi xuống hay đứng lên. Ngoài ra, nhóm cơ này còn hỗ trợ xoay ngoài khớp hông, giữ cho khớp hông vững chắc và linh hoạt. Khi co một bên, cơ giúp thân người nghiêng hoặc di chuyển sang bên, khi co hai bên, cơ hỗ trợ nâng thân mình lên khỏi tư thế nằm ngửa.

Không chỉ tham gia vào vận động, cơ thắt lưng chậu còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì tư thế đứng và ngồi đúng, ổn định cột sống thắt lưng và giảm áp lực lên lưng dưới. Nếu nhóm cơ này yếu hoặc bị co rút do ngồi lâu, ít vận động, bạn có thể gặp các vấn đề như đau lưng dưới, cứng hông, lệch xương chậu hoặc đau đầu gối khi di chuyển. Vì vậy, hiểu rõ cơ thắt lưng chậu nằm ở đâu và cơ thắt lưng chậu có tác dụng gì sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc tập luyện và chăm sóc sức khỏe hệ vận động mỗi ngày.

2. Vì sao bị áp xe cơ thắt lưng chậu?

Áp xe cơ thắt lưng chậu hình thành khi vi khuẩn xâm nhập và gây nhiễm trùng tại vùng cơ thắt lưng – chậu, dẫn đến tích tụ mủ. Tình trạng này có thể xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính: nhiễm trùng lan từ nơi khác đến hoặc nhiễm trùng tại chỗ.

Trước hết, áp xe cơ thắt lưng chậu có thể xảy ra do vi khuẩn theo đường máu hoặc đường bạch huyết lan từ một ổ nhiễm trùng ở xa, còn gọi là áp xe nguyên phát. Những người có hệ miễn dịch suy yếu như người mắc đái tháo đường, HIV/AIDS, bệnh thận mạn tính hoặc dùng corticoid kéo dài có nguy cơ cao hơn vì cơ thể khó kiểm soát vi khuẩn xâm nhập.

Bên cạnh đó, nhiều trường hợp áp xe cơ thắt lưng chậu là hậu quả của nhiễm trùng lan trực tiếp từ các cơ quan lân cận. Các viêm nhiễm đường tiết niệu, nhiễm trùng sinh dục (đặc biệt sau sinh), viêm thận hoặc nhiễm trùng quanh thận có thể lan sang vùng cơ thắt lưng chậu. Ngoài ra, bệnh lý đường tiêu hóa như viêm ruột thừa, viêm túi thừa, bệnh Crohn, thậm chí ung thư đại tràng hay lympho vùng manh tràng cũng có thể là nguồn gây nhiễm trùng.

Một nguyên nhân quan trọng khác là biến chứng sau phẫu thuật. Áp xe cơ thắt lưng chậu có thể xuất hiện sau các cuộc mổ vùng bụng, tử cung, phẫu thuật tiêu hóa, ghép thận hoặc do nhiễm trùng da, mạch máu khi thủ thuật không đảm bảo vô trùng. Các bệnh lý xương cột sống như viêm đốt sống, viêm đĩa đệm, hoặc viêm tụy cấp hóa mủ cũng có thể tạo đường lan mủ xuống vùng cơ này.

3. Triệu chứng áp xe cơ thắt lưng chậu

Triệu chứng áp xe cơ thắt lưng chậu thường không rầm rộ ngay từ đầu mà tăng dần theo thời gian, dễ bị nhầm với các bệnh lý cơ – xương – khớp hoặc nhiễm trùng khác:

• Ở giai đoạn sớm (1-2 tuần đầu), người bệnh có thể chỉ cảm thấy đau âm ỉ vùng hông, sườn hoặc thắt lưng. Cơ bị viêm hơi sưng, sờ vào thấy chắc, ít hoặc không đỏ, mức độ đau còn nhẹ nên thường bị bỏ qua.
• Sang giai đoạn tiến triển (2-4 tuần), các triệu chứng áp xe cơ thắt lưng chậu rõ ràng hơn. Vùng cơ sưng to, đau tăng dần, ấn vào có cảm giác mềm, bùng nhùng; nếu chọc hút có thể thấy mủ. Đau thường lan ra bụng trước, vùng hông lưng hoặc xuống đùi, khiến người bệnh đi lại khó khăn.
• Khi bệnh nặng hơn, người bệnh xuất hiện hội chứng nhiễm trùng rõ: sốt cao liên tục, thường trên 39°C, mệt mỏi nhiều, sụt cân nhanh, chán ăn, buồn nôn, môi khô, lưỡi bẩn, da xanh xao. Một số trường hợp có hạch bẹn kèm theo.
• Do cơ thắt lưng – chậu tham gia trực tiếp vào vận động, người bệnh thường không duỗi được chân bên tổn thương, hay nằm ở tư thế co chân và dạng háng để giảm đau, trong khi khám khớp háng vẫn bình thường.
• Ở giai đoạn muộn, áp xe cơ thắt lưng chậu có thể gây biến chứng nguy hiểm như sốc nhiễm khuẩn hoặc lan rộng sang các vùng lân cận. Riêng ở trẻ sơ sinh, triệu chứng có thể là phù chân hoặc bẹn, hạn chế cử động chân, kèm đau và sốt.

4. Áp xe cơ thắt lưng chậu có nguy hiểm không?

Áp xe cơ thắt lưng chậu là bệnh có thể nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Ở giai đoạn sớm, bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát tốt, chủ yếu bằng kháng sinh phù hợp và dẫn lưu ổ mủ khi cần, thường không để lại biến chứng nghiêm trọng.

Tuy nhiên, nếu điều trị không triệt để, khoảng 40% người bệnh có thể phải dẫn lưu nhiều hơn một lần và bệnh dễ tái phát, đa số trong vòng 6 tháng sau điều trị. Khi áp xe tiến triển nặng, nhiễm trùng có thể lan rộng gây phá hủy cơ thắt lưng chậu, viêm các mô xung quanh, thậm chí chèn ép tủy sống.

Ở giai đoạn muộn, áp xe cơ thắt lưng chậu có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm khớp, suy giảm chức năng thận, sốc nhiễm khuẩn, nhiễm khuẩn huyết và trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể tử vong. Vì vậy, dù không luôn đe dọa tính mạng ngay lập tức, áp xe cơ thắt lưng chậu vẫn là bệnh lý nghiêm trọng và cần được điều trị sớm, đúng cách để tránh hậu quả nặng nề.

5. Cách điều trị áp xe cơ thắt lưng chậu

Cách điều trị áp xe cơ thắt lưng chậu tập trung vào dùng kháng sinh sớm, đúng cách và can thiệp dẫn lưu ổ mủ khi cần thiết.

Trước hết, người bệnh cần được điều trị áp xe cơ thắt lưng chậu bằng kháng sinh càng sớm càng tốt, ngay sau khi lấy mẫu làm xét nghiệm vi sinh. Kháng sinh thường được dùng liều cao, đường tĩnh mạch, sau đó có thể chuyển sang đường uống và duy trì đủ thời gian, thường từ 4-6 tuần. Khi đã có kết quả kháng sinh đồ, bác sĩ sẽ điều chỉnh thuốc phù hợp với tác nhân gây bệnh. Trong thời gian chờ kết quả, kháng sinh được lựa chọn theo kinh nghiệm dựa trên tình trạng lâm sàng, ưu tiên hướng đến tụ cầu vàng; nếu nghi ngờ tụ cầu kháng methicillin, vancomycin sẽ được cân nhắc. Với người có cơ địa suy giảm miễn dịch, phác đồ thường là kháng sinh phổ rộng, bao phủ cả vi khuẩn gram âm và vi khuẩn yếm khí, ví dụ phối hợp vancomycin với nhóm carbapenem.

Song song với điều trị nội khoa, dẫn lưu áp xe cơ thắt lưng chậu là bước rất quan trọng trong đa số trường hợp. Vì cơ thắt lưng chậu nằm sâu trong ổ bụng nên việc chọc hút hoặc phẫu thuật dẫn lưu cần được thực hiện dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc CT bởi bác sĩ có kinh nghiệm. Chọc hút dẫn lưu bằng kim là phương pháp ít xâm lấn, thường được ưu tiên khi ổ áp xe không quá phức tạp và cũng có thể áp dụng cho trẻ em. Với các ổ áp xe lớn, nhiều ổ, cấu trúc phức tạp hoặc khi chọc hút thất bại, phẫu thuật mở để dẫn lưu sẽ được chỉ định.

Thực tế cho thấy, chỉ dùng kháng sinh đơn thuần có tỷ lệ thành công không cao, chỉ khoảng 16-20%. Tuy nhiên, với những ổ áp xe nhỏ (kích thước ≤ 3 cm), bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi và điều trị bằng kháng sinh mà chưa cần can thiệp xâm lấn. Trường hợp nguyên nhân do lao, sau khi dẫn lưu, người bệnh cần tiếp tục điều trị lao theo phác đồ chuyên khoa.

Để đạt hiệu quả tối ưu, bệnh nhân cần tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị, tái khám đúng hẹn và theo dõi sát các dấu hiệu biến chứng, đặc biệt là nguy cơ nhiễm khuẩn huyết, vì đây là biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng.

Tóm lại, áp xe cơ thắt lưng chậu là tình trạng nhiễm trùng nguy hiểm, có thể tiến triển âm thầm nhưng gây hậu quả nặng nề nếu chẩn đoán và điều trị muộn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, tuân thủ điều trị theo chỉ định bác sĩ và tái khám đúng hẹn đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát bệnh, hạn chế biến chứng và phục hồi chức năng vận động. Chủ động chăm sóc sức khỏe và không chủ quan trước các cơn đau vùng thắt lưng – hông – bẹn chính là cách bảo vệ bản thân hiệu quả nhất.