Sỏi hệ tiết niệu là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Sỏi hệ tiết niệu là một bệnh thường gặp với nguyên nhân và cơ chế gây bệnh rất phức tạp. Khi sỏi hình thành trong hệ tiết niệu sẽ gây đau, nhiễm khuẩn tiết niệu và có thể dẫn tới suy thận.

1. Sỏi hệ tiết niệu là gì

Sỏi hệ tiết niệu là sự hình thành và hiện diện của sỏi trong đường tiết niệu. Khi sỏi ở vị trí nào thì có tên gọi theo vị trí đó (sỏi thận, sỏi niệu quản, sỏi bàng quang)

Ở các nước nhiệt đới như Việt Nam, tỷ lệ sỏi hệ tiết niệu khá cao, chiếm từ 5-10% dân số, và chiếm 30% bệnh lý hệ thống thận tiết niệu.

Sỏi hệ tiết niệu ở vị trí nào?

Sỏi hệ tiết niệu thường nằm ở thận, niệu quản và bàng quang.

 

2. Nguyên nhân gây sỏi tiết niệu

Sỏi hệ tiết niệu do nhiều nguyên nhân và yếu tố phức tạp gây nên. Trong nước tiểu có các muối khoáng hòa tan. Và chính những muối này sẽ kết tinh thành những nhân nhỏ, sau đó lớn dần và tạo thành sỏi. Tình trạng này xảy ra khi cơ thể có những rối loạn về sinh lý và kết hợp với các điều kiện thuận lợi.

Sỏi hệ tiết niệu có canxi (canxi photphat, canxi oxalat)

Đa số trường hợp sỏi có canxi là do nước tiểu quá bão hòa muối canxi. Có nhiều nguyên nhân khác nhau làm tăng canxi niệu. Trong các nguyên nhân đã biết hay gặp nhất là cường tuyến cận giáp (ruột tăng hấp thu canxi từ thức ăn, tăng lấy canxi từ xương và tăng tái hấp thu canxi ở ống thận) làm cho canxi máu cao, canxi niệu cao thứ phát.

Nước tiểu quá bão hòa oxalat cũng là nguyên nhân gây sỏi có canxi : do thức ăn nhiều oxalat (rau chân vịt, đậu bắp, cần tây, sữa đậu nành, dâu tây,..) hoặc do rối loạn chuyển hóa oxalat ở gan.

Sỏi hệ tiết niệu không có canxi (sỏi urat, cystine)

Tăng acid uric máu dẫn tới tăng acid uric niệu gây ra sỏi urat.

Sỏi cystin được hình thành do một khuyết tật của việc tái hấp thu ở ống thận của chất cystine.

Điều kiện thuận lợi gây ra sỏi tiết niệu

Các điều kiện thuận lợi gây ra sỏi tiết niệu bao gồm :

  • Lưu lượng nước tiểu giảm, đặc biệt là thói quen uống ít nước.
  • Nhiễm khuẩn tiết niệu là điều kiện thuận lợi để tạo thành sỏi. Ngược lại, sỏi cũng là yếu tố thuận lợi gây nhiễm khuẩn đường tiết niệu, tạo thành một vòng bệnh lý ngày càng nặng lên.
  • Dị dạng đường tiết niệu.
  • Có yếu tố di truyền.

3. Triệu chứng của bệnh sỏi hệ tiết niệu

Nhiều trường hợp bệnh nhân có sỏi tiết niệu không có triệu chứng gì trên lâm sàng, chỉ được phát hiện tình cờ khi khám bệnh tổng thể hoặc chụp X-quang, siêu âm vùng bụng để chẩn đoán một bệnh khác.

3.1 Triệu chứng lâm sàng

Các triệu chứng điển hình của sỏi hệ tiết niệu có thể kể đến như:

  •  Đau vùng mạng sườn – thắt lưng:  Trên 90% bệnh nhân có triệu chứng này. Đây cũng là lý do chủ yếu khiến bệnh nhân đi khám bệnh. Có 2 mức độ :  Đau cấp tính: điển hình là cơn đau quặn thận, cơn đau xuất hiện đột ngột sau lao động và vận động. Vị trí đau xuất phát ở vùng thắt lưng, đau dữ dội từng cơn, đau lan xuống vùng bẹn sinh dục, không có tư thế giảm đau. Đau mạn tính: bệnh nhân luôn có cảm giác nặng nề, đau tức khó chịu vùng thắt lưng (một bên hoặc hai bên), đau tăng khi vận động. Trường hợp này thường gặp ở bệnh nhân có sỏi thận mà sỏi không gây bít tắc hoàn toàn.
  •  Đái ra máu : nước tiểu có màu hồng như nước rửa thịt, không có máu cục.
  • Đái ra sỏi : Đây là triệu chứng ít gặp, nhưng có giá trị chẩn đoán cao.
  • Đái buốt, đái dắt, đái đục : khi có nhiễm khuẩn niệu.
  • Ngoài ra : nhức đầu, buồn nôn, nôn, huyết áp cao

Triệu chứng đau thường gặp của sỏi hệ tiết niệu

Triệu chứng đau thường gặp của sỏi hệ tiết niệu

3.2 Triệu chứng cận lâm sàng

Một số phương pháp được chỉ định để chẩn đoán chính xác bệnh, bao gồm :

  • Xét nghiệm nước tiểu : Để dự đoán loại sỏi, cần định lượng canxi, acid uric niệu, tìm căn oxalat, cặn phosphat. Muốn dự đoán biến chứng, cần làm một số xét nghiệm sau : protein niệu (+) là có viêm thận – bể thận, vi khuẩn (+) hoặc nhiều bạch cầu đa nhân thoái hóa trong nước tiểu là có nhiễm khuẩn tiết niệu.
  •  X-quang : chup UIV (chụp thận có cản quang) nhằm khu trú vị trí sỏi, thấy sự thay đổi hình ảnh thận. Chụp thận ngược dòng để tìm sỏi không cản quang.
  •  Siêu âm : đánh giá kích thước thận và xác định số lượng, vị trí sỏi trên đường tiết niệu.
  • Phân tích sỏi : để biết thành phần của sỏi, giúp lựa chọn loại thuốc điều trị và biện pháp dự phòng tái phát.

4. Điều trị sỏi hệ tiết niệu như thế nào ?

Tùy theo kích thước, vị trsi và ảnh hưởng của sỏi đến các cơ quan của cơ thể mà có phương pháp điều trị khác nhau.

4.1 Nguyên tắc chung điều trị sỏi tiết niệu

Điều trị nội khoa, được áp dụng với các sỏi niệu quản nhỏ dưới 0,5cm: bệnh nhân được cho dùng các thuốc giãn cơ trơn, giảm đau và lợi tiểu, viên sỏi có thể được tống ra ngoài theo nước tiểu.

Sử dụng các biện pháp can thiệp để lấy sỏi : nội soi, mổ lấy sỏi, tán sỏi. Trong đó, phương pháp tán sỏi công nghệ cao đang ngày càng được áp dụng rộng rãi với nhiều ưu điểm như ít gây xâm lấn, thậm chí không cần mổ mà vẫn làm sạch sỏi, người bệnh sau tán rất ít đau, thời gian phục hồi nhanh. Tùy từng vị trí và kích thước của sỏi mà phương pháp tán sỏi được áp dụng cũng khác nhau. Có thể kể đến một số phương pháp như:

Với những bệnh nhân bị sỏi thận, sau điều trị phải luôn dự phòng tái phát bằng cách uống nhiều nước (> 2 lít mỗi ngày), áp dụng chế độ ăn và dùng thuốc từng loại sỏi.

Các phương pháp tán sỏi hệ tiết niệu

Tán sỏi ngoài cơ thể được đánh giá là đột phá công nghệ trong điều trị sỏi hệ tiết niệu.

 4.2 Điều trị và dự phòng cụ thể

Sỏi canxi phosphat

  •  Nếu do cường tuyến cận giáp cần phẫu thuật cắt bớt tuyến cận giáp
  • Nếu canxi niệu cao không rõ nguyên nhân thường dùng lợi tiểu nhóm Thiazid
  •  Thuốc giảm hấp thu canxi ở ruột được sử dụng cho bệnh nhân có canxi niệu và canxi máu cao.

Sỏi canxi oxalat

  • Hạn chế thức ăn nhiều oxalat (rau chân vịt, đậu bắp, cần tây, sữa đậu nành, dâu tây,..)
  • Không uống vitamin C liều cao (> 500mg/ngày) kéo dài.
  •  Dùng lợi tiểu nhóm Thiazid để giảm canxi niệu.
  • Uống citrat kali để ức chế quá trình kết tinh canxi oxalat thành sỏi.

Sỏi Urat

  • Hạn chế thức ăn có nhiều purin (hướng dương, thịt vịt, cá mòi, đậu lăng, nho khô, tôm, thịt bò,..)
  • Giảm acid uric máu và urat niệu bằng uống allopurinol.

Sỏi cystin

  •  Uống citrat kali để hạn chế kết tinh sỏi.
  •  Uống D-penicillamine để tăng hòa tan sỏi.

Tỷ lệ tái phát khá cao nên bệnh nhân bị sỏi hệ tiết niệu cần được theo dõi cẩn thận. Nguy hiểm thật sự của sỏi tiết niệu không phải là đau mà là sự hủy hoại thận do bế tắc và nhiễm trùng.

 

 

 

 

 

Từ khóa: , ,
Đặt khám để nhận chính sách tốt nhất
Lý do bạn nên chọn Bệnh viện Thu Cúc

  • Bệnh viện khách sạn hướng tới đạt chuẩn quốc tế

  • Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám

  • Cơ sở vật chất tiện nghi, thiết bị hiện đại

  • Chi phí khám hợp lý, chỉ từ 100.000đ

  • Áp dụng bảo hiểm y tế và các bảo hiểm khác

  • Chăm sóc người bệnh chu đáo
Tư vấn bác sĩ: 1900 55 88 92
Hỏi đáp

Xin chào chuyên mục tư vấn bệnh viện Thu Cúc, tôi có thể đặt lịch khám bệnh trực tuyến khi đến khám bệnh tại Thu Cúc hay không? Thời gian gần đây tôi thấy sức khỏe của mình không còn được như trước, thỉnh thoảng nhức mỏi người nên muốn...

Chào chuyên mục tư vấn - bệnh viện Thu Cúc. Tôi có một vài thắc mắc mong được chuyên mục giải đáp giúp. Tôi đang muốn tới bệnh viện Thu Cúc làm một số xét nghiệm y tế để tầm soát bệnh và kiểm tra sức khỏe. Tôi được biết,...

Chuyên mục tư vấn cho tôi hỏi quy trình khám bệnh tại Bệnh viện Thu Cúc có mất nhiều thời gian hay không? Công việc của tôi khá bận rộn và không có nhiều thời gian; đầu tháng 6 tôi muốn đi khám sức khỏe tổng quát cùng với con...

Hiện tại Bệnh viện Thu Cúc có những gói khám như: Gói khám sức khỏe cơ bản, Gói khám sức khỏe toàn diện, Gói khám sức khỏe tiền hôn nhân, Gói khám chuyên sâu sản phụ khoa, Gói khám chuyên sâu tầm soát bệnh lý Gan mật, Gói tầm soát phát hiện...

Hiện tại, bệnh viện Đa khoa Quốc tế Thu Cúc đang cung cấp nhiều gói khám sức khỏe tổng quát phù hợp với từng đối tượng người bệnh nhất định: gói khám sức khỏe cơ bản, gói khám sức khỏe toàn diện, khám thai trọn gói, gói khám tiền hôn...

Tôi có tìm hiểu và được biết, bệnh viện Thu Cúc có áp dụng khám, chữa bệnh theo bảo hiểm y tế tự nguyện. Vậy xin hỏi, những đối tượng nào được khám, chữa bệnh theo bảo hiểm y tế tự nguyện tại bệnh viện Thu Cúc và thủ tục...

Lời cảm ơn của bệnh nhân